Cuộc “duyệt binh” của các nhà văn Quân đội

Nghĩ về dòng văn học sử thi cách mạng ở Việt Nam, hình thành và phát triển trong thời đại Hồ Chí Minh, trong tôi chợt vang lên những câu thơ: “Nay ở trong thơ nên có thép/ Nhà thơ cũng phải biết xung phong” (Hồ Chí Minh); “Vóc nhà thơ đứng ngang tầm chiến lũy/ Bên những dũng sĩ đuổi xe tăng ngoài đồng và hạ trực thăng rơi” (Chế Lan Viên); “Sống vững chãi bốn ngàn năm sừng sững/ Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận)...

Đó là tư thế, là phẩm chất của người nghệ sĩ-chiến sĩ trên mặt trận văn học nghệ thuật. Họ là người lính, viết về người lính và chiến tranh cách mạng, đóng góp những giá trị tinh thần sâu sắc và tài năng nghệ thuật của mình làm nên dòng văn học sử thi cách mạng rực rỡ.

Bộ sách “Tổng tập Nhà văn Quân đội”.

Với ý nghĩa tri ân những nhà văn mặc áo lính, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân (QĐND) Việt Nam, 80 năm Ngày truyền thống Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam, bộ sách “Tổng tập Nhà văn Quân đội” đã được ấn hành (quý III-2023). Sách do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức nội dung, Nhà xuất bản Văn học xuất bản, gồm 5 tập, gần 5.000 trang với 366 tác giả.

Có thể nói, đây là một cuộc “duyệt binh” quy mô lớn với nhiều thế hệ những người cầm bút đã và đang làm việc trong Quân đội. Do những yếu tố chủ quan và khách quan, cuộc "duyệt binh" còn thiếu vắng nhiều tên tuổi, nhưng nhìn vào đội hình trước mặt, chúng ta vô cùng tự hào về “binh đoàn tinh nhuệ” vừa cầm bút vừa cầm súng này.

Nhận định về bộ sách, Đại tá, nhà văn Nguyễn Bình Phương (Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam) cho rằng: “... lịch sử sáng tác của các nhà văn Quân đội chính là lịch sử tâm hồn người chiến sĩ QĐND Việt Nam.

Lịch sử ấy được ghi chép, được khắc họa bởi tinh thần trách nhiệm, và trên hết, bởi tài năng xuất sắc của đội ngũ nghệ sĩ-chiến sĩ, những người luôn đặt sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc lên trên nhu cầu sáng tạo cá nhân. Vì sự nghiệp chung, những người nghệ sĩ-chiến sĩ ấy thanh thản vào trận, sẵn sàng chấp nhận hy sinh cả tính mạng mình, để rồi từ trong thực tiễn khốc liệt đã trích xuất ra, đã cố định lại bằng văn học cho thế hệ sau những nét cao đẹp nhất của người chiến binh thời đại Hồ Chí Minh”.

Những cuộc chiến tranh giành và giữ độc lập, xây dựng nền hòa bình tự chủ, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ... đã làm nên dòng ký ức hào hùng, chảy suốt hàng ngàn năm trong lịch sử dân tộc. Ký ức ấy chưa bao giờ ngủ yên mà luôn đồng hành với hiện tại. Bởi lẽ, hiện tại là thành quả của quá khứ, đồng thời là sự đắp bồi móng nền cho hành trình ở tương lai.

Các nhà văn Quân đội đã tham gia tích cực vào việc duy trì ký ức lịch sử ấy. Cùng với đó, qua những trang văn đầy nhiệt huyết và tài năng, các thế hệ nhà văn Quân đội đã-đang định hình một di sản đồ sộ cho mai sau. Trong đội hình hành quân qua những trang văn, dọc chiều dài lịch sử, có rất nhiều nghệ sĩ-chiến sĩ mà tên tuổi của họ đã trở thành niềm tự hào cho nền văn chương Việt Nam.

Chiến tranh cách mạng, người lính và những năm tháng hòa bình, đổi mới, hội nhập đang đặt ra nhiều chủ đề cho nghệ sĩ-chiến sĩ. Không chỉ khai thác quá khứ mà còn biểu đạt những sắc thái sinh động của đời sống hiện tại với khát vọng dựng xây những giá trị nhân văn-thẩm mỹ cao đẹp, “xứng đáng với nhân dân ta và thời đại ta”... đó là chân trời vẫy gọi những nhà văn mặc áo lính, tiếp tục hành trình. Bộ sách “Tổng tập Nhà văn Quân đội” như vậy vừa thể hiện đúng phẩm chất kỷ yếu (ghi giữ những điều quan trọng nhất), vừa như một lời tuyên thệ, một di sản, một cẩm nang, một lời nhắc nhở, một niềm tin tưởng mà các thế hệ nhà văn Quân đội gửi vào tương lai.

Tiến sĩ NGUYỄN THANH TÂM