Cải cách thuế theo hướng quản trị số, phục vụ người dân, doanh nghiệp

Đây được xem là hướng đi đồng bộ với Chiến lược cải cách hệ thống Thuế đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số: 508/QĐ-TTg ngày 23/4/2022, trong đó đặt mục tiêu xây dựng ngành Thuế hiện đại, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đơn giản hóa thủ tục và giảm chi phí tuân thủ.

Từ cắt giảm thủ tục đến đổi mới phương thức quản lý

Theo đó, ngành Thuế đã xây dựng kế hoạch cải cách giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng lấy người nộp thuế làm trung tâm, dữ liệu làm nền tảng, quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ làm phương thức chủ yếu. Trong đó, cải cách không chỉ dừng ở việc “bớt” một thủ tục, một loại giấy tờ, mà hướng tới xây dựng quy trình quản lý thuế đồng bộ, hiệu quả. Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) Đặng Ngọc Minh, các quy trình từ đăng ký, khai, nộp đến hoàn thuế, miễn, giảm thuế, quản lý nợ và kiểm tra thuế sẽ tiếp tục được rà soát, tái thiết kế, chuẩn hóa, điện tử hóa và tự động hóa nhằm giảm thành phần hồ sơ, số lần người dân, doanh nghiệp phải cung cấp thông tin và thời gian xử lý.

Từ đầu năm 2026, ngành Thuế đã rà soát, cắt giảm số lượng thủ tục hành chính từ 137 xuống còn 116 thủ tục. Tuy nhiên, theo Cục Thuế, đây mới là bước đầu. Điều quan trọng hơn là phải bảo đảm việc cắt giảm tạo ra thuận lợi thực tế cho người dân, doanh nghiệp, nhất là ở những khâu trực tiếp phát sinh chi phí tuân thủ.

Cùng với đó, ngành Thuế đang hoàn thiện quy trình hoàn thuế tự động, đồng thời kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử, tờ khai thuế, tình hình nộp thuế, hải quan, ngân hàng và các nguồn dữ liệu liên quan để tự động kiểm tra, đối chiếu. Trên cơ sở hồ sơ tuân thủ và mức độ rủi ro, nguồn lực quản lý sẽ được tập trung vào những trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao, trong khi người nộp thuế có lịch sử tuân thủ tốt, thông tin minh bạch được tạo điều kiện xử lý nhanh hơn.

Dữ liệu thay thế giấy tờ, giảm chi phí tuân thủ

Cùng với việc chuẩn hóa dữ liệu trong nội bộ ngành, hệ thống thuế hướng tới kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đăng ký doanh nghiệp, đất đai, hải quan, ngân hàng, thương mại điện tử và các nền tảng số. Việc nguồn dữ liệu được kết nối và có khả năng khai thác hiệu quả, nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng” mới thực sự đạt hiệu quả. Người dân, doanh nghiệp không cần cung cấp nhiều lần những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có và có thể khai thác hợp pháp từ các hệ thống được kết nối.

Tại Nghị định số: 309/2026/NĐ-CP ngày 5/8/2026 sửa đổi, bổ sung Nghị định số: 118/2025/NĐ-CP về thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông có hiệu lực từ ngày 5/8/2026. Theo quy định mới, cơ quan tiếp nhận phải khai thác thông tin, dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu được kết nối, chia sẻ để thay thế thành phần hồ sơ tương ứng. Người thực hiện thủ tục không phải nộp lại những giấy tờ mà thông tin đã có thể được khai thác từ hệ thống. Trong trường hợp không thể khai thác dữ liệu do sự cố, thiên tai, thảm họa hoặc dữ liệu không bảo đảm tính chính xác mới đặt ra yêu cầu bổ sung thông tin, giấy tờ theo quy định.

Cùng với đó, nếu hồ sơ chưa đầy đủ, cơ quan tiếp nhận phải nêu rõ nội dung còn thiếu, lý do và hướng dẫn bổ sung một lần, đầy đủ; hạn chế tình trạng người dân, doanh nghiệp phải đi lại nhiều lần để hoàn thiện cùng một thủ tục. Quy định về thời điểm tính thời hạn giải quyết cũng được gắn với việc tiếp nhận hồ sơ đầy đủ, hợp lệ. Hồ sơ được cấp mã để theo dõi trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, tạo thêm cơ sở cho việc kiểm soát tiến độ và trách nhiệm giải quyết.

Tại bộ phận một cửa, việc ứng dụng các giải pháp xác thực điện tử cũng đang được thúc đẩy, triển khai đồng bộ. Thay vì phụ thuộc vào giấy tờ, căn cước vật lý trong mọi trường hợp, các giải pháp định danh điện tử, VNeID hoặc thiết bị đọc thẻ có thể hỗ trợ xác thực thông tin người thực hiện thủ tục.

Đại diện VCCI đánh giá, quá trình số hóa của ngành Thuế những năm qua đã tạo nhiều thay đổi trong thực hiện nghĩa vụ thuế, với các nền tảng như hóa đơn điện tử, eTax Mobile, Cổng thông tin điện tử dành cho nhà cung cấp nước ngoài và kết nối với hệ thống của 60 ngân hàng thương mại. Những kết quả này cho thấy cải cách công nghệ nếu được triển khai đồng bộ có thể trực tiếp làm giảm chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.

Giai đoạn tới, ngành Thuế xác định tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tái thiết kế quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và kiến trúc hệ thống, hướng tới tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn. Đến năm 2030 hình thành phương thức quản trị thuế thông minh, tích hợp trên nền tảng dữ liệu lớn. Trong đó, quá trình cải cách thuế cần được đo bằng hiệu quả thực tế mà người dân, doanh nghiệp nhận được, không chỉ bằng số thủ tục được cắt giảm. Việc một thông tin chỉ cần khai báo một lần nhưng có thể được sử dụng xuyên suốt; dữ liệu đã có được cơ quan nhà nước chủ động khai thác; hồ sơ được phân loại theo rủi ro thay vì xử lý đồng loạt thì quá trình cải cách thủ tục mới thực sự chuyển từ “giảm thủ tục” sang “đổi mới quản trị”.

Đây được xem là định hướng xuyên suốt của Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030 với mục tiêu xây dựng nền quản lý hiện đại, minh bạch, chuyên nghiệp, dựa trên quản lý rủi ro, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin và giảm chi phí tuân thủ.