Hội thảo “Cục diện thế giới mới và năm APEC Việt Nam 2027”: 3 yếu tố cần chú trọng trong quá trình xây dựng chủ đề Năm APEC 2027

Đây là hội thảo liên ngành đầu tiên về năm APEC Việt Nam 2027 với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu của Việt Nam về hợp tác APEC đến từ các bộ, ngành, tổ chức quốc tế liên quan. Hội thảo là cơ hội để cùng nhau chia sẻ thông tin về các xu thế lớn trong khu vực và trên thế giới, các triển vọng hợp tác APEC trong thời gian tới cũng như vai trò đóng góp của Việt Nam khi là chủ nhà năm 2027.

Đăng cai năm APEC 2027 là vinh dự đối với Việt Nam và cũng là một trọng trách quốc tế, thể hiện trách nhiệm của Việt Nam với cộng đồng quốc tế, là minh chứng cho sự tin tưởng, tín nhiệm của các thành viên APEC dành cho Việt Nam.

Năm 2027 đánh dấu gần 30 năm Việt Nam trở thành thành viên APEC. Trong suốt chặng hành trình đó, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Diễn đàn APEC luôn là ưu tiên quan trọng trong chính sách đối ngoại, chính sách quốc phòng, chính sách phát triển kinh tế của Việt Nam.

Hội thảo “Cục diện thế giới mới và năm APEC Việt Nam 2027” là hội thảo liên ngành đầu tiên về năm APEC 2027.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân - Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia APEC 2027 cho biết, khu vực châu Á Thái Bình Dương và diễn đàn APEC luôn là ưu tiên quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam nói chung và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế nói riêng. Việt Nam luôn xác định hợp tác APEC là động lực quan trọng để tạo thuận lợi cho thương mại, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Chính vì vậy, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, việc đăng cai năm APEC 2027 là vinh dự lớn lao và là trọng trách quốc tế đáng tự hào của Việt Nam. “Cùng với hai lần đăng cai tổ chức APEC vào năm 2006 và 2017 trước đó, APEC 2027 một lần nữa khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc đề cao chủ nghĩa đa phương, đoàn kết, hợp tác quốc tế, thúc đẩy hệ thống thương mại toàn cầu và liên kết kinh tế khu vực” - Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, những năm gần đây tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, khó đoán định, tạo ra thách thức đối với các nền kinh tế và môi trường hợp tác toàn cầu; cùng đó, căng thẳng địa chính trị và sự suy giảm niềm tin vào toàn cầu hóa của một số quốc gia đã tác động đáng kể đến hợp tác trong khuôn khổ APEC. Mặc dù vẫn giữ vai trò then chốt trong nền kinh tế toàn cầu, tuy nhiên, báo cáo mới nhất của Ban Nghiên cứu chính sách APEC cho thấy, dự báo năm 2026 tăng trưởng của khu vực APEC sẽ chỉ đạt khoảng 2,9% so với mức 3,2% của năm 2025 do nợ công gia tăng, thương mại suy giảm, sự gia tăng của các biện pháp bảo hộ và phòng vệ thương mại.

Trong bối cảnh đó, để tiếp tục duy trì vai trò đầu tàu của APEC trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu, các nền kinh tế APEC đang tập trung vào thúc đẩy hợp tác thực chất, tăng cường đối thoại để cùng tìm ra giải pháp nhằm vượt qua khó khăn xây dựng các khuôn khổ thương mại và đầu tư minh bạch, dễ đoán  định, hướng tới đạt Tầm nhìn APEC Putrajaya về một cộng đồng APEC mở, năng động, tự cường và hòa bình vào năm 2040.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, cần cân nhắc thảo luận kỹ lưỡng khi lựa chọn các ưu tiên và sáng kiến của năm APEC 2027 để đảm bảo đạt được đồng thuận chung, đảm bảo thành công năm APEC 2027.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng nhấn mạnh, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam đã nhiều lần khẳng định quyết tâm tổ chức năm APEC 2027 thành công cả về mặt đa phương và song phương; thành công cả về khía cạnh khu vực và quốc tế, góp phần cụ thể hóa các chương trình hành động và tầm nhìn của APEC, phát huy hơn nữa vai trò của APEC là đầu tàu tăng trưởng và liên kết kinh tế của khu vực và toàn cầu. Trong quá trình xây dựng chủ đề, các ưu tiên và sáng kiến của năm APEC 2027, các bộ, ngành cần chú trọng vào một số yếu tố:

Thứ nhất, APEC ban đầu được thành lập với vai trò là Diễn đàn khu vực tập trung thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại, hoạt động trên các nguyên tắc chính bao gồm hợp tác, tự nguyện, linh hoạt, đồng thuận chung. Tuy nhiên, trải qua giai đoạn phát triển mạnh mẽ, để thích nghi với bối cảnh kinh tế toàn cầu luôn biến động không ngừng, bên cạnh hợp tác về kinh tế - thương mại, cơ cấu hoạt động của APEC đã liên tục được mở rộng để thảo luận các vấn đề nổi cộm được nhiều thành viên quan tâm. Có thể đơn cử một số nội dung APEC chú trọng thúc đẩy trong thời gian gần đây như: tính bao trùm trong thương mại và đầu tư, bình đẳng giới và quyền năng kinh tế của phụ nữ, kinh tế xanh - sạch - tuần hoàn; tuần lễ số (digital week), trí tuệ nhân tạo (AI), nhân khẩu học... Các nền kinh tế đăng cai APEC có quyền đề xuất các nội dung mình ưu tiên (ví dụ: năm 2025 lần đầu tiên Hàn Quốc đưa nội dung AI và nhân khẩu học vào hợp tác APEC và đã thành công trong việc đàm phán đưa 2 sáng kiến này thành Phụ lục được thông qua tại Hội nghị Cấp cao APEC tháng 11 vừa qua). Tuy nhiên, để đảm bảo thành công trong việc xây dựng và thông qua các sáng kiến, chủ nhà APEC cần sớm tham vấn để giành ủng hộ của các thành viên APEC, đặc biệt là các thành viên chủ chốt (Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Nga, Australia...).

Thứ hai, kể từ khi ra đời, APEC hoạt động trên 3 trụ cột: (i) Tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại và đầu tư; (ii) Thuận lợi hóa kinh doanh; (iii) Hợp tác kinh tế kỹ thuật. Bên cạnh đó, sau khi hoàn thành các mục tiêu Bogor về Thương mại và đầu tư tự do và mở, năm 2020 các nhà Lãnh đạo APEC đã ban hành Tầm nhìn Putrajaya 2040 với 3 trụ cột chính: (i) Thương mại và đầu tư; (ii) Đổi mới sáng tạo và số hóa; (iii) Tăng trưởng mạnh mẽ, cân bằng, an toàn, bền vững và bao trùm.  Theo đó, năm 2021 APEC đã ban hành Kế hoạch Hành động Aotearoa để thực thi Tầm nhìn 2040. Trong giai đoạn 2021-2025, các nền kinh tế đăng cai APEC cơ bản dựa trên Tầm nhìn 2040 để xây dựng chủ đề và các ưu tiên hợp tác của năm. Trên cơ sở đó, Việt Nam cần cân nhắc các nội hàm được nêu trong Tầm nhìn Putrajaya 2040 để thảo luận và quyết định chủ đề, ưu tiên và các sáng kiến của Năm APEC 2027. Đồng thời, cần bám sát 3 trụ cột nền tảng hợp tác của APEC để thúc đẩy hợp tác về thương mại - đầu tư, xây dựng năng lực cho các nền kinh tế đang phát triển và thúc đẩy kết nối với khu vực doanh nghiệp thông qua vai trò của Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC (ABAC).

Thứ ba, xét tính chất phức tạp do căng thẳng địa chính trị hiện nay và quan điểm khác nhau của các thành viên APEC về đưa các vấn đề dễ gây tranh cãi vào hợp tác APEC, Việt Nam cần cân nhắc, thảo luận kỹ lưỡng khi lựa chọn các ưu tiên và sáng kiến của Năm APEC 2027. Việc này sẽ giúp đảm bảo đạt được đồng thuận chung, đảm bảo thành công của các văn kiện và sáng kiến của ta, đóng góp vào thành công chung của Năm APEC 2027, qua đó giúp khẳng định vị thế, tầm vóc của Việt Nam trên trường quốc tế.Trong khuôn khổ Hội thảo liên ngành đầu tiên về Năm APEC Việt Nam 2027, các chuyên gia hàng đầu của Việt Nam về hợp tác APEC đã cùng nhau trao đổi, thảo luận về 2 chủ đề chính là Các xu thế lớn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương và triển vọng hợp tác APEC đến năm 2030; Vai trò và đóng góp của Việt Nam trong APEC trong giai đoạn mới. Các ý kiến chia sẻ tại Hội thảo sẽ góp phần quan trọng để hỗ trợ Tiểu ban nội dung và Ban Thư ký Quốc gia 2027 trong quá trình xây dựng chủ đề, ưu tiên và các sáng kiến của Năm APEC 2027.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Chia sẻ những xu thế mới trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, ông Nguyễn Vinh Quang - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính cho biết, thế giới đã và đang dịch chuyển theo các xu thế như: Cạnh tranh chiến lược và tái cấu trúc chuỗi cung ứng; cấu trúc thoả thuận kinh tế đang gia tăng phức tạp chồng chéo; chuyển dịch dân số; biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh; khoa học, công nghệ và chuyển đổi số… Trong bối cảnh khu vực có nhiều biến động, Việt Nam đã thành công trong việc xây dựng một vị thế chiến lược độc đáo thông qua việc tham gia đồng thời vào ba hiệp định thương mại tự do quan trọng bậc nhất thế giới: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP).

Hiện nay, các nền kinh tế thành viên APEC chiếm một tỷ trọng áp đảo trong tổng thể các hoạt động kinh tế đối ngoại của Việt Nam, cụ thể: Tỷ trọng vốn FDI từ APEC chiếm đến 86,7% đến từ các đối tác: Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Trung Quốc…; tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sang APEC chiếm 74,8%, các đối tác chính: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN…; tỷ trọng nhập khẩu hàng hóa từ APEC chiếm 82,37%, đối tác chính là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ…

Ông Nguyễn Minh Cường – nguyên Chuyên gia kinh tế trưởng, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết, trong bối cảnh “bất thường mới” đang trở thành trạng thái thường trực của thế giới, các diễn đàn hợp tác khu vực như APEC giữ vai trò đặc biệt quan trọng. APEC không chỉ là cầu nối giữa các nền kinh tế lớn và nhỏ, mà còn là nơi thử nghiệm những cách tiếp cận mới để dung hòa lợi ích quốc gia với lợi ích chung của khu vực. Vai trò của APEC thể hiện ở khả năng duy trì và cân bằng lợi ích quốc gia đang ngày càng trở nên cực đoan với hợp tác đa phương.

Ông Nguyễn Minh Cường nêu quan điểm, thế giới đang tiến về phía trước không theo một lộ trình định sẵn, mà qua những biến động liên tục. Vì vậy, điều cần thiết không phải là tìm kiếm sự thống nhất cao trong hợp tác, mà là dung hòa giữa những lợi ích quốc gia cũng như xu hướng mâu thuẫn nhau. APEC và các cơ chế khu vực khác chính là nền tảng để các nền kinh tế cùng nhau vượt qua bất định, biến thách thức thành cơ hội, và hướng tới một tương lai phát triển bền vững, bao trùm và cân bằng hơn.

Ngoài ra, trong phiên thứ 2 của hội thảo với chủ đề “Vai trò và đóng góp của Việt Nam trong APEC”, các đại biểu đã tập trung thảo luận về các nội dung: Kinh nghiệm thành công năm 2017 và bài học đối với APEC 2027; cách tiếp cận trong xây dựng chương trình APEC 2027 và ưu tiên của Việt Nam cùng các vấn đề các nước quan tâm; trọng tâm ưu tiên và các sáng kiến Việt Nam có thể thúc đẩy trong năm APEC 2027./.