Nhà Xuất Bản Công Thương

https://nxbcongthuong.vn

40 năm Đảng lãnh đạo nền đối ngoại Việt Nam - Bài 4: Sức mạnh mềm trong hành trình phát triển đất nước

Trong 40 năm đổi mới, đối ngoại nhân dân và ngoại giao văn hóa từng bước được định hình, phát triển và trở thành những trụ cột quan trọng, hỗ trợ thiết thực cho đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước. Với tư cách là “sức mạnh mềm”, hai lĩnh vực này góp phần tạo dựng môi trường quốc tế hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển đất nước, đồng thời lan tỏa hình ảnh một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, giàu trách nhiệm và hội nhập tích cực trong bức tranh tổng thể đối ngoại của dân tộc.

Lan tỏa bản chất nhân văn của Việt Nam

Đối ngoại Việt Nam không chỉ là những con số về hoạt động ngoại giao, thương mại hay các cam kết chính trị. Ẩn sau những cuộc gặp gỡ, ký kết và hợp tác là nhịp cầu kết nối con người với con người, là cách Việt Nam lan tỏa truyền thống “nghĩa đồng bào, tình nhân loại” ra thế giới. Những năm qua, hoạt động đối ngoại đã góp phần làm nổi bật bản chất nhân văn của Việt Nam, kế thừa đạo lý dân tộc và tư tưởng Hồ Chí Minh, lấy con người làm trung tâm, coi hòa bình, hữu nghị và hợp tác là nền tảng cho phát triển.

Nhấn mạnh vai trò của văn hóa, sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Phát huy bản sắc và thế mạnh của văn hóa Việt Nam, ngoại giao văn hóa ngày càng được Đảng ta quan tâm, coi trọng. Một nền văn hóa giàu bản sắc không chỉ là nguồn lực tinh thần của dân tộc mà còn là “ngôn ngữ” đặc biệt giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng, tạo thiện cảm và niềm tin với bạn bè quốc tế. Thành tựu ngoại giao văn hóa trong những năm qua đã góp phần nâng cao vị thế đất nước, gia tăng sức hấp dẫn của Việt Nam trong đời sống quốc tế.

40 năm Đảng lãnh đạo nền đối ngoại Việt Nam - Bài 4: Sức mạnh mềm trong hành trình phát triển đất nước
 
40 năm Đảng lãnh đạo nền đối ngoại Việt Nam - Bài 4: Sức mạnh mềm trong hành trình phát triển đất nước
 
40 năm Đảng lãnh đạo nền đối ngoại Việt Nam - Bài 4: Sức mạnh mềm trong hành trình phát triển đất nước
Tổng Bí thư Tô Lâm và phu nhân cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và phu nhân thăm Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội (tháng 5-2025). Ảnh: VŨ PHONG 

Cùng với công cuộc đổi mới, nhận thức của lãnh đạo cấp cao, lãnh đạo các cấp, các ngành, địa phương về sự cần thiết và tầm quan trọng của ngoại giao văn hóa từng bước được nâng lên; ngày càng có nhiều cơ quan, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các tầng lớp xã hội quan tâm, tham gia tích cực. Một dấu mốc quan trọng là ngày 14-2-2011, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 208/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược Ngoại giao văn hóa đến năm 2020. Đây là chiến lược đầu tiên của nước ta về ngoại giao văn hóa, nhằm cụ thể hóa chủ trương chủ động, tích cực hội nhập quốc tế theo Nghị quyết Đại hội XI của Đảng.

Theo chiến lược này, ngoại giao văn hóa cùng với ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế tạo thành 3 trụ cột của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại Việt Nam. 3 trụ cột gắn bó chặt chẽ, tác động qua lại và hỗ trợ lẫn nhau trong thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Ngoại giao chính trị giữ vai trò định hướng, ngoại giao kinh tế tạo nền tảng vật chất, còn ngoại giao văn hóa là nền tảng tinh thần của hoạt động đối ngoại.

Triển khai chiến lược, các hoạt động ngoại giao văn hóa đã góp phần quảng bá đất nước, con người Việt Nam; lan tỏa tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc; giới thiệu nền văn hóa phong phú, đa dạng, đậm đà bản sắc; tôn vinh những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam anh hùng, thủy chung, thân thiện, nghĩa tình và yêu chuộng hòa bình. Thông qua văn hóa, quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác được thúc đẩy đi vào chiều sâu, ổn định và bền vững, qua đó nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế và tạo điều kiện hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội. Ngoại giao văn hóa cũng góp phần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm phong phú và sâu sắc thêm giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Trên tinh thần hội nhập nhưng không hòa tan, bản sắc văn hóa Việt Nam được giữ vững, góp phần chủ động phòng ngừa, hạn chế tác động tiêu cực của những yếu tố lệch chuẩn trong dòng chảy hội nhập.

Cùng với ngoại giao văn hóa, đối ngoại nhân dân cũng khẳng định tầm quan trọng bằng những đóng góp thực chất. Trong chiến tranh, sự ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hòa bình và chính nghĩa trên toàn thế giới là nguồn động viên, cổ vũ lớn lao, góp phần vào thắng lợi của nhân dân ta. Trong thời kỳ đổi mới, đối ngoại nhân dân tiếp tục được đẩy mạnh, phát huy tinh thần ngoại giao hòa hiếu, nhân nghĩa, thấm nhuần tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, qua đó gia tăng sức mạnh mềm của quốc gia.

Công tác đối ngoại nhân dân luôn được Đảng, Nhà nước chú trọng thông qua nhiều chủ trương, văn bản quan trọng, như Chỉ thị số 44-CT/TW (năm 1994) của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa VII) về mở rộng và đổi mới hoạt động đối ngoại nhân dân; Chỉ thị số 04-CT/TW (năm 2011) của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại nhân dân trong tình hình mới, cùng nhiều văn kiện liên quan. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại với 3 trụ cột là đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, thể hiện sự quan tâm, đánh giá cao của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với lĩnh vực này trong thế trận đối ngoại của Việt Nam.

Quảng bá hình ảnh Việt Nam giàu bản sắc văn hóa

Trong ngoại giao văn hóa, giá trị biểu tượng đôi khi có sức lay động lớn hơn những lời diễn giải dài. Chuyến thăm Hoa Kỳ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tháng 7-2015 là một minh chứng. Chủ trì cuộc chiêu đãi nhân dịp này, ông Joe Biden, khi đó là Phó tổng thống đã dùng hai câu Kiều để nói về quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ: “Trời còn để có hôm nay/Tan sương đầu ngõ vén mây giữa trời”. Việc một lãnh đạo nước ngoài lẩy Kiều để diễn đạt thiện chí đối với quan hệ với Việt Nam là chi tiết sinh động, cho thấy văn hóa Việt Nam đã tạo được sức lan tỏa, hội nhập và chạm tới chiều sâu cảm xúc trong giao tiếp quốc tế.

Để có được những thành quả ấy, các yếu tố văn hóa ngày càng được lồng ghép tự nhiên trong hoạt động đối ngoại các cấp, kể cả ở cấp cao nhất. Có thể kể đến hình ảnh nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un gảy đàn bầu trong tiệc chiêu đãi trọng thể của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng năm 2019; Tổng Bí thư Tô Lâm và phu nhân dự Lễ khánh thành Phòng lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Azerbaijan; Tổng Bí thư Tô Lâm và phu nhân cùng Tổng thống Pháp và phu nhân thăm Văn Miếu-Quốc Tử Giám; Chủ tịch nước Lương Cường và phu nhân đón Nhà vua Bỉ và Hoàng hậu tham quan Hoàng thành Thăng Long; hay Thủ tướng hai nước Việt Nam-Thái Lan trải nghiệm làm tranh dân gian Đông Hồ. Những sự kiện mang giá trị biểu tượng cao này góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam giàu bản sắc, sâu sắc và đáng tin cậy.

Với chiến lược đúng đắn, ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân đã quảng bá rộng khắp hình ảnh Việt Nam hòa bình, hữu nghị, giàu bản sắc văn hóa, năng động và sáng tạo. Việt Nam tham gia tích cực vào các hoạt động của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO); ngược lại, UNESCO công nhận nhiều di sản của Việt Nam là di sản thế giới. Các hoạt động đối ngoại văn hóa cũng góp phần quảng bá du lịch, thu hút khách quốc tế và đầu tư, gắn văn hóa với phát triển kinh tế. Từ năm 2021 đến nay, nhiều chương trình ngoại giao văn hóa thúc đẩy kinh tế như “Tuần Việt Nam ở nước ngoài”, “Ngày tìm hiểu về Việt Nam” được tổ chức tại nhiều quốc gia, lồng ghép trình diễn nghệ thuật, ẩm thực, triển lãm thủ công mỹ nghệ truyền thống, quảng bá du lịch và kết nối doanh nghiệp, địa phương. Đây là những sự kiện văn hóa-kinh tế-đối ngoại tạo sức hút, góp phần quảng bá thương hiệu địa phương, doanh nghiệp, hình thành chuỗi giá trị văn hóa-kinh tế và mở rộng không gian phát triển.

Ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân cũng có vai trò quan trọng trong việc giữ vững môi trường hòa bình để phát triển, tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, tăng cường khả năng “đề kháng” trước những âm mưu chống phá từ bên ngoài. Trong công tác kiều bào, khoảng 6 triệu người Việt Nam sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ là lực lượng quan trọng, vừa gắn bó với quê hương, vừa hòa nhập sâu rộng với xã hội sở tại, trở thành những “đại sứ văn hóa” hiệu quả, góp phần giữ gìn và lan tỏa bản sắc Việt trong dòng chảy quốc tế. Tăng cường cơ hội tham gia các hoạt động văn hóa, kết nối với Tổ quốc giúp kiều bào gắn kết hơn, có điều kiện đóng góp thêm nguồn lực xây dựng đất nước và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân giúp gắn kết văn hóa với đối ngoại, làm cho hoạt động đối ngoại có chiều sâu văn hóa, để văn hóa trở thành một công cụ đối ngoại hiệu quả. Văn hóa không chỉ là đời sống tinh thần và bản sắc dân tộc mà còn là sức mạnh mềm của quốc gia, khơi dậy năng lượng sáng tạo, củng cố bản lĩnh dân tộc trong hội nhập. Khi văn hóa Việt Nam đến với thế giới, thế giới sẽ hiểu hơn về lẽ sống, khát vọng phát triển và bản lĩnh của con người Việt Nam.

Trong những năm qua, ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân đã góp phần tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia thông qua xây dựng và quảng bá hình ảnh Việt Nam. Cả hệ thống chính trị tham gia giới thiệu với bạn bè quốc tế một Việt Nam có lịch sử hào hùng hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; một đất nước tươi đẹp, giàu tiềm năng; con người Việt Nam yêu chuộng hòa bình, nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đoàn kết, cần cù, sáng tạo, thân thiện và hiếu khách; một nền văn hóa đặc sắc, đa dạng và hòa hợp. Đồng thời, các hoạt động này cũng góp phần thu hút nguồn lực du lịch, đầu tư; làm cầu nối hữu nghị và tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới để làm giàu nội lực, tạo nền tảng vững chắc cho đối ngoại chính trị và đối ngoại kinh tế.

Hội nhập quốc tế ngày nay không chỉ diễn ra trên phương diện kinh tế, thương mại, quốc phòng hay khoa học-công nghệ, mà ngày càng thể hiện rõ sức mạnh trong lĩnh vực văn hóa. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và trật tự quốc tế biến động, ngoại giao văn hóa và đối ngoại nhân dân càng khẳng định là công cụ chiến lược để nâng cao vị thế và phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Vì vậy, công tác ngoại giao văn hóa cần được triển khai chủ động, tích cực, sáng tạo và đổi mới trong tổng thể hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế, bám sát yêu cầu mà Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra đối với ngành ngoại giao: Kết hợp nhuần nhuyễn văn hóa với ngoại giao, văn hóa trong ngoại giao, làm cho mỗi hoạt động đối ngoại không chỉ có nội dung văn hóa sâu sắc mà còn trở thành một hoạt động văn hóa; văn hóa vừa là phương tiện, vừa là phương châm, vừa là nguyên tắc, vừa là mục tiêu của đối ngoại, không ngừng nâng sức mạnh mềm quốc gia lên tầm cao mới.

Tác giả: Hà Linh

Nguồn tin: qdnd.vn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây