Nhà máy ethanol sẵn sàng khởi động lại phục vụ lộ trình xăng sinh học

Phối hợp chặt chẽ giữa nguồn cung nội địa và nhập khẩu

Lộ trình triển khai xăng sinh học E10 đang được đẩy nhanh trong bối cảnh áp lực nguồn cung xăng dầu gia tăng, kéo theo yêu cầu cấp thiết về bảo đảm nguồn ethanol cho phối trộn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng lực sản xuất trong nước hiện vẫn còn khoảng cách đáng kể so với nhu cầu.

Tại Hội nghị triển khai Chỉ thị số 09/CT-TTg về chuyển đổi nhiên liệu sinh học do Bộ Công Thương tổ chức sáng 26/3, ông Đỗ Văn Tuấn – Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho biết, nhu cầu ethanol phục vụ phối trộn xăng sinh học E10 ước tính khoảng 92.000-100.000 m³ mỗi tháng. Trong khi đó, cả nước hiện có 6 nhà máy sản xuất ethanol, nhưng mới chỉ có 3 nhà máy đang vận hành thực tế.

Tổng công suất lý thuyết của toàn bộ hệ thống nhà máy đạt khoảng 41.000 m³/tháng. Tuy nhiên, với tình trạng vận hành hiện nay, công suất thực tế chỉ đạt khoảng 25.000 m³/tháng, tương đương 25–27% nhu cầu. Khi huy động tối đa các nhà máy, mức đáp ứng nhu cầu ethanol của cả nước khoảng 41%.

Khoảng thiếu hụt lớn này đặt ra bài toán kép: vừa phải tận dụng tối đa năng lực trong nước, vừa phải chủ động nguồn nhập khẩu để bảo đảm tiến độ triển khai E10.

Đáng chú ý, theo ông Đỗ Văn Tuấn, việc nhập khẩu ethanol không phải là trở ngại lớn. Nguồn cung quốc tế hiện chủ yếu đến từ Mỹ và Brazil, với khả năng vận chuyển ổn định qua các tuyến hàng hải không đi qua khu vực Trung Đông, không bị tác động trực tiếp bởi xung đột Trung Đông hiện nay. Giá ethanol cũng có mức biến động thấp hơn đáng kể so với xăng dầu.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở yếu tố thời gian và cạnh tranh nguồn hàng. Khi nhiều quốc gia trong khu vực như Ấn Độ, Philippines, Thái Lan hay Trung Quốc đều gia tăng sử dụng xăng sinh học, áp lực lên các trung tâm trung chuyển như Hàn Quốc, Singapore sẽ ngày càng lớn. Nếu doanh nghiệp trong nước không chủ động kế hoạch nhập khẩu sớm, nguy cơ sẽ không thể đáp ứng đủ nhu cầu, hoặc phải mua của các nước lân cận với giá cao hơn.

Cần tháo gỡ về vốn

Khảo sát từ các doanh nghiệp cho thấy, nhiều nhà máy ethanol hoàn toàn có khả năng tăng sản lượng hoặc khôi phục hoạt động trong thời gian tới, nếu các điều kiện về tài chính và thị trường được tháo gỡ.

Tại Nhà máy Ethanol Đồng Nai, đại diện doanh nghiệp cho biết hiện nhà máy đang vận hành ổn định với công suất khoảng 250 m³/ngày, tương đương 7.000 m³/tháng và đã đạt mức tối đa. Điểm đáng chú ý là dây chuyền công nghệ của nhà máy có tính linh hoạt cao, có thể sử dụng nhiều loại nguyên liệu đầu vào như ngô, sắn lát, tấm gạo và các nguyên liệu khác, giúp chủ động hơn trong sản xuất. Nhà máy cũng đã lên kế hoạch nâng cao công suất với công suất tối đa có thể đạt khoảng 130% so với hiện nay.

Trong khi đó, Nhà máy Ethanol Dung Quất vừa chính thức đưa vào vận hành thương mại sau quá trình chạy thử và hiệu chỉnh. Hiện sản lượng duy trì khoảng 6.000 m3, tấn/tháng và có thể nâng lên khoảng 9.000 m3, tấn/tháng trong điều kiện thuận lợi.

Tuy nhiên, theo đại diện nhà máy, việc tăng công suất không chỉ phụ thuộc vào yếu tố kỹ thuật mà còn gắn chặt với đầu ra sản phẩm. Hiện sản phẩm chủ yếu cung cấp cho Nhà máy lọc dầu Bình Sơn, nhưng chưa có cơ chế bao tiêu toàn bộ sản lượng. Do đó, doanh nghiệp đề xuất cần có kế hoạch tiêu thụ rõ ràng từ các thương nhân đầu mối lớn để chủ động tổ chức sản xuất, từ nhân lực, thiết bị đến nguyên liệu.

Ở chiều ngược lại, những nhà máy đang “ngủ đông” cũng có dư địa quan trọng để gia tăng nguồn cung trong nước. Điển hình là Nhà máy Ethanol Bình Phước, với công suất thiết kế khoảng 6.000 m³/tháng.

Theo thông tin từ doanh nghiệp, nhà máy đã thực hiện bảo dưỡng lớn từ năm 2018 nhưng chưa vận hành trở lại. Với lợi thế vị trí gần nguồn nguyên liệu sắn từ Tây Nguyên, Tây Ninh và cả nguồn nhập khẩu từ Campuchia, nhà máy có điều kiện thuận lợi để bảo đảm đầu vào khi tái khởi động.

Nếu được khôi phục, nhà máy có thể đi vào vận hành trở lại trong khoảng 3-5 tháng sau khi hoàn tất các hạng mục kỹ thuật cần thiết. Ngoài ra, vị trí nằm trên trục Quốc lộ 14 cho phép phát triển thành điểm trung chuyển và pha chế ethanol cho khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nguyên – một lợi thế mà không nhiều cơ sở khác có được.

Tuy nhiên, “nút thắt” lớn nhất hiện nay lại nằm ở vấn đề tài chính. Doanh nghiệp cho biết chưa có đủ vốn lưu động để tự vận hành, đồng thời các đề xuất làm việc với ngân hàng trước đây vẫn chưa nhận được phản hồi cụ thể. Vì vậy, kiến nghị đặt ra là cần có sự vào cuộc của các cơ quan quản lý, đặc biệt là Ngân hàng Nhà nước, nhằm hỗ trợ xây dựng phương án tài chính khả thi để khôi phục hoạt động, tránh lãng phí nguồn lực đã đầu tư.

Hội nghị triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về khả năng triển khai lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học (E10) trong tháng 4/2026 được Bộ Công Thương tổ chức nhằm lấy ý kiến về việc đưa E10 vào đời sống từ tháng 4/2026.