Vì sao cần đẩy mạnh giáo dục tài chính cho học sinh, sinh viên?

Khoảng trống này cho thấy giáo dục tài chính cần được đẩy mạnh hơn nữa, không chỉ để giúp giới trẻ sử dụng đồng tiền hiệu quả mà còn góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế số.

Kiến thức tài chính - "lá chắn" trước rủi ro thời đại số

Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và giao dịch. Năm 2025, theo Cục Thống kê, giá trị tăng thêm của kinh tế số chiếm khoảng 14,02% GDP, tương đương 72,1 tỷ USD, cao gấp 1,64 lần so với năm 2020. Chuyển đổi số đang hiện diện ở hầu hết lĩnh vực, từ thương mại, tài chính đến dịch vụ công.

Song hành với những cơ hội mới là yêu cầu ngày càng cao về năng lực tài chính của mỗi cá nhân. Khi các giao dịch đều diễn ra trên môi trường số, người dân, đặc biệt là giới trẻ, không chỉ cần thành thạo công nghệ mà còn phải biết quản lý tài chính, cân nhắc rủi ro và đưa ra những quyết định đúng đắn để bảo vệ tài sản của mình.

Chính vì vậy, giáo dục tài chính đã trở thành ưu tiên của nhiều quốc gia trên thế giới. Đây không đơn thuần là việc hướng dẫn cách quản lý tiền bạc, mà còn góp phần xây dựng nền kinh tế bền vững, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Theo GS John Quelch, Giám đốc Điều hành Surfin Meta, đồng thời là tác giả của nhiều đầu sách nổi tiếng về kinh doanh, giáo dục tài chính dành cho giới trẻ có ý nghĩa nền tảng đối với sự phát triển của gia đình và quốc gia.

Ông nhấn mạnh: "Giáo dục tài chính cho giới trẻ là điều cần thiết cho hạnh phúc và sự ổn định lâu dài của mỗi gia đình, cho sự thành công của mỗi quốc gia. Giáo dục tài chính không chỉ dạy chúng ta về tài chính mà còn dạy về tầm quan trọng của tính chính trực và sự tôn trọng lẫn nhau trong việc xây dựng một nền kinh tế dựa trên niềm tin và hợp tác hiệu quả".

Ảnh minh họa: Giáo dục tài chính sớm cho trẻ nhỏ.

Các chuyên gia nhận định, kiến thức tài chính chính là "vaccine" giúp giới trẻ nhận biết rủi ro, hiểu nguyên tắc "lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn", biết kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền và tránh sa vào các lời mời gọi đầu tư, vay tiền hoặc kiếm tiền trực tuyến thiếu minh bạch.

Các chuyên gia cho rằng, việc trang bị kiến thức tài chính cần bắt đầu từ bậc phổ thông, giúp học sinh hình thành sớm thói quen quản lý tiền bạc, hiểu giá trị của lao động và biết sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Khi bước vào đại học, chương trình cần mở rộng sang các nội dung như lập kế hoạch tài chính, đánh giá rủi ro, đầu tư và ra quyết định trong bối cảnh kinh tế số.

Không chỉ giới hạn trong nhà trường, giáo dục tài chính cũng cần được lan tỏa trên các nền tảng số với sự tham gia của hệ thống ngân hàng, doanh nghiệp, cơ quan báo chí và truyền thông. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước xây dựng chiến lược quốc gia về giáo dục tài chính, hướng tới một thế hệ công dân chủ động, linh hoạt và có trách nhiệm.

Thực tế cho thấy, giáo dục tài chính còn đóng vai trò như một "lá chắn" giúp học sinh, sinh viên nhận diện và phòng tránh các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi trên không gian mạng.

Kiến thức tài chính chính là "vaccine" giúp giới trẻ nhận biết rủi ro.

Số liệu của Bộ Công an cho thấy, giai đoạn 2020-2025, cả nước ghi nhận 24.295 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng với tổng thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Riêng năm 2025, số tiền bị chiếm đoạt ước vượt 8.000 tỷ đồng, tương đương hơn 650 tỷ đồng mỗi tháng và trên 20 tỷ đồng mỗi ngày.

Theo thầy Lê Văn Ngà (Hà Nội), học sinh hiện nay có khả năng sử dụng công nghệ rất tốt nhưng lại thiếu nền tảng kiến thức tài chính. Nhiều em dễ bị cuốn hút bởi những lời hứa hẹn hấp dẫn mà không nhận ra các dấu hiệu lừa đảo. Điều đó cho thấy nếu không được trang bị kiến thức từ sớm, các em rất dễ trở thành nạn nhân trong môi trường số.

Các chuyên gia nhận định, kiến thức tài chính chính là "vaccine" giúp giới trẻ nhận biết rủi ro, hiểu nguyên tắc "lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn", biết kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền và tránh sa vào các lời mời gọi đầu tư, vay tiền hoặc kiếm tiền trực tuyến thiếu minh bạch.

Quan trọng hơn, giáo dục tài chính còn giúp học sinh hiểu rằng đồng tiền là thành quả của lao động, sáng tạo và sự nỗ lực. Khi nhận thức được điều đó, các em sẽ biết trân trọng công sức của cha mẹ, có trách nhiệm hơn trong chi tiêu, đồng thời hình thành lối sống tiết kiệm và hạn chế tiêu dùng lãng phí.

Những kiến thức như lập kế hoạch chi tiêu, đặt mục tiêu tiết kiệm, xây dựng quỹ dự phòng hay cân nhắc trước khi vay mượn sẽ trở thành hành trang quan trọng để các em bước vào cuộc sống với những hành vi tài chính lành mạnh.

Chung tay xây dựng thế hệ công dân tài chính

Dù vai trò của giáo dục tài chính ngày càng được khẳng định, thực tế cho thấy phần lớn học sinh, sinh viên Việt Nam vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về tài chính cá nhân. Nhiều em chưa biết lập ngân sách chi tiêu, chưa phân biệt rõ giữa nhu cầu và mong muốn, chưa hình thành thói quen tiết kiệm hoặc chuẩn bị quỹ dự phòng. Không ít sinh viên lần đầu tiếp cận thẻ ngân hàng, ví điện tử hay các khoản vay tiêu dùng nhưng thiếu kỹ năng đánh giá rủi ro.

Khảo sát của Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam (VFCA) cho thấy khoảng 80% người Việt chưa có thói quen lập kế hoạch tài chính hằng tháng; chỉ khoảng 15% có quỹ dự phòng đủ chi tiêu trong ba tháng và hơn 42% hoàn toàn không quan tâm đến việc hoạch định tài chính cá nhân.

Những con số này phản ánh khoảng trống đáng kể về kiến thức tài chính trong xã hội, đồng thời cho thấy sự cần thiết phải đưa giáo dục tài chính đến với học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Một số chương trình thí điểm đã mang lại kết quả tích cực. Điển hình là dự án Cha-Ching do Prudence Foundation phối hợp triển khai tại gần 500 trường tiểu học trên cả nước, tiếp cận hơn 170.000 học sinh và hơn 5.000 giáo viên. Thông qua các bài học trực quan, học sinh được làm quen với bốn khái niệm nền tảng gồm kiếm tiền, tiết kiệm, chi tiêu và chia sẻ. Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng giúp trẻ hình thành nhận thức đúng về giá trị của đồng tiền.

Trong khi đó, tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc, giáo dục tài chính đã trở thành nội dung chính thức trong chương trình học từ bậc tiểu học. Trẻ em được hướng dẫn để hiểu rằng đồng tiền không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng mà còn là công cụ giúp hiện thực hóa mục tiêu, xây dựng tương lai và đóng góp cho xã hội.

Theo ông Christian Grajek, Trưởng điều phối khu vực châu Á của Quỹ Hợp tác quốc tế các Ngân hàng Tiết kiệm Đức (DSIK), giáo dục tài chính cần được tích hợp vào chương trình giảng dạy ở cả bậc phổ thông và đại học với nội dung phù hợp từng độ tuổi.

Ông cho rằng các phương pháp hiện đại như trò chơi hóa (gamification), ứng dụng di động, học trực tuyến hay các cuộc thi về tiết kiệm sẽ giúp việc học trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế khuyến khích như mở tài khoản tiết kiệm dành cho trẻ em, hưởng lãi suất và các ưu đãi phù hợp để hình thành hành vi tài chính tích cực ngay từ nhỏ.

Ông Christian Grajek cho biết, việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính bền vững đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, ngành giáo dục, hệ thống ngân hàng và các tổ chức xã hội. Trong đó, giáo dục tài chính cần được coi là một kỹ năng sống thiết yếu, góp phần hình thành tư duy tiết kiệm hiện đại và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính an toàn cho thế hệ trẻ.

Giáo dục tài chính vì thế không chỉ là một nội dung bổ trợ trong chương trình học mà cần trở thành một năng lực cốt lõi của mỗi công dân trong kỷ nguyên số. Đầu tư cho giáo dục tài chính hôm nay cũng chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực, cho sự an toàn của người dân trên không gian mạng và cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khi mỗi học sinh, sinh viên được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để quản lý đồng tiền, các em sẽ không chỉ biết bảo vệ chính mình trước những rủi ro tài chính mà còn góp phần xây dựng một xã hội minh bạch, văn minh và có khả năng thích ứng tốt hơn với nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.