Một thế hệ đọc khác

Giới trẻ ngày nay đọc sách thế nào?

Trong lớp học thêm tiếng Trung buổi tối, đến giờ nghỉ giải lao, tôi thấy Lê Mẫn Nhi, một nhân viên văn phòng làm việc tại Hà Nội, đeo tai nghe nghe sách nói. Nhi tâm sự với tôi, đó là cách đọc hợp với nhịp sống hiện tại của cô. Bởi công việc bận rộn khiến cô không còn nhiều thời gian ngồi đọc sách như trước, nên tranh thủ nghe khi di chuyển, làm việc nhà, thậm chí trong những quãng nghỉ ngắn giữa ngày. Cô dùng nhiều ứng dụng như Bookas, Voiz FM, Waka, Fonos…, mỗi nền tảng có một tiện ích riêng.

Trong đó, Nhi thích ứng dụng Bookas hơn cả vì giọng đọc truyền cảm, lại có thêm âm thanh như tiếng mưa, tiếng bước chân, tiếng động của không gian, khiến câu chuyện trở nên sống động hơn. Với cô, có những tác phẩm nghe như một vở kịch truyền thanh nên rất dễ bị cuốn vào. Nhiều ứng dụng sách nói hiện nay cũng tạo sự gắn kết bằng cách cho người dùng lưu trích dẫn, ghi chú, chia sẻ cảm nhận và trò chuyện với nhau về cuốn sách mình yêu thích.

Từ câu chuyện của Lê Mẫn Nhi, có thể thấy khá rõ rằng giới trẻ ngày nay vẫn đọc sách, nhưng theo một cách khác. Họ đọc trong những quãng thời gian ngắn và rời rạc như giờ nghỉ trưa, lúc đi xe buýt, chờ thang máy, trước khi ngủ hay trên đường di chuyển. Việc đọc cũng linh hoạt hơn khi họ có thể đọc vài trang trên điện thoại, một chương sách nói trong tai nghe, hay một video giới thiệu sách trước khi quyết định tìm đọc. Sách vì thế không còn gắn chặt với một không gian tĩnh và quỹ thời gian dài như trước, mà được chen vào đời sống theo cách gọn hơn, linh hoạt hơn.

Khi sách đi vào nhịp sống mới

Chính điều đó khiến không ít người lớn có cảm giác giới trẻ đang xa sách. Nhưng thực ra, điều thay đổi trước hết là cách sách đến với họ. Trước đây, đọc sách thường cần không gian yên tĩnh và thời gian. Còn ngày nay, công việc, mạng xã hội, tin nhắn, giải trí và áp lực mưu sinh,... gần như lấp kín những khoảng trống trong ngày của họ. Trong nhịp sống ấy, lối đọc truyền thống dễ bị bỏ lại phía sau. Vì thế, để đi cùng giới trẻ, sách cũng phải bước vào nhịp sống của họ.

Sách nói là một ví dụ rõ nhất. Nó không thay thế hoàn toàn việc đọc bằng mắt, nhưng giúp giới trẻ đến với sách thuận tiện hơn. Khi tay bận, mắt mỏi, tai vẫn có thể tiếp nhận. Nhờ vậy, sách không chỉ nằm trên bàn đọc hay giá sách, mà có thể theo mọi người trên đường đi làm, lúc nấu ăn, dọn nhà hay tập thể dục. Đó là cách đọc đang thích nghi với đời sống hiện đại.

Giới trẻ ngày nay quan tâm nhiều hơn đến sách nói. Ảnh: VY THIÊN HÙNG

Sự thay đổi ấy không chỉ nằm ở phương tiện, mà còn ở động cơ đọc. Nếu trước đây nhiều người tìm đến sách chủ yếu để học hỏi, tích lũy kiến thức, thì giới trẻ bây giờ thường bắt đầu từ những nhu cầu rất gần với đời sống như muốn hiểu mình hơn, bớt lo âu, tìm một kỹ năng, gỡ một vướng mắc, hoặc đơn giản là cần được đồng cảm. Vì thế, họ thường chọn những cuốn sách chạm đúng điều mình đang trải qua. Có người chọn sách vì một nhan đề giống tâm trạng, có người bắt đầu chỉ vì thích một giọng đọc, cũng có người biết đến tác phẩm từ một câu trích dẫn tình cờ trên mạng xã hội.

Đọc để hiểu mình, nhưng vẫn cần đọc sâu

Với nhiều người, sách không chỉ là nơi chứa kiến thức, mà còn là chỗ dựa tinh thần, một người bạn đồng hành trong những lúc mỏi mệt, chông chênh. Bởi vậy, cách họ tin vào sách cũng khác trước. Họ không tin chỉ vì đó là một cuốn sách nổi tiếng hay được giới thiệu rộng rãi, mà thường muốn biết cuốn sách ấy liên quan gì đến mình, giúp gì cho mình, có chạm đúng điều mình đang nghĩ hay mở ra cho mình một cách nhìn mới hay không.

Việc đọc của giới trẻ hôm nay cũng mang tính cộng đồng rõ hơn. Họ không chỉ đọc một mình, mà còn chia sẻ câu hay, rồi bình luận về sách, tranh luận về nhân vật, đăng cảm nhận sau khi nghe xong một cuốn sách, hoặc giới thiệu cho nhau một ứng dụng đọc thú vị. Đọc sách bây giờ không chỉ để biết thêm điều gì đó, mà còn để kết nối, thể hiện bản thân,...

Nhưng khi sách đi vào đời sống số, giới trẻ đến với sách dễ hơn thì cũng dễ bị sao nhãng hơn. Họ có thể biết đến nhiều cuốn sách, lưu lại nhiều câu hay, xem nhiều video giới thiệu sách, nhưng không phải ai cũng đọc hết một cuốn hay dành đủ thời gian để ngẫm sâu về điều mình đã đọc. Vì thế, điều quan trọng không chỉ là sách xuất hiện nhiều hơn trước mắt giới trẻ, mà là họ có thực sự gắn bó lâu dài với việc đọc hay không.

Giới trẻ đang có nhiều con đường hơn để đến với sách. Nhưng càng nhiều cửa vào, càng cần giữ phần cốt lõi của việc đọc. Đó là sự tập trung, suy ngẫm về những gì mình đọc. Có lẽ không nên nhìn việc đọc theo kiểu đối lập như sách giấy hay sách nói, đọc nghiêm túc hay đọc thư giãn, truyền thống hay hiện đại. Điều quan trọng hơn là xem việc đọc như một không gian mở, nơi mỗi người có thể đến với sách theo nhiều cách khác nhau.

Từ hình ảnh Lê Mẫn Nhi nghe sách nói trong giờ nghỉ giải lao, có thể thấy giới trẻ hôm nay không đợi rảnh mới đọc, mà chủ động chen việc đọc vào những quãng thời gian bận rộn nhất. Cách đọc ấy có thể khác trước, nhưng không có nghĩa sách đã rời xa đời sống của họ. Chỉ là giờ đây, sách đang đến với giới trẻ bằng một cách khác, gần hơn với nhịp sống của thời đại này.