Giải thưởng Sách Quốc gia: Thúc đẩy phát triển từ nền tảng tri thức

Gần 400 tên sách và bộ sách tham dự, hơn 50 tác phẩm vào danh sách đề cử, sự tham gia của hơn 70 giáo sư, chuyên gia đầu ngành, Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII cho thấy quy mô ngày càng mở rộng và mức độ cạnh tranh cao hơn qua từng mùa giải.

Không chỉ dừng ở việc tăng số lượng, hội đồng chuyên môn khẳng định chất lượng tác phẩm năm nay có sự khởi sắc rõ rệt, đặc biệt ở các mảng Khoa học xã hội và Nhân văn, Chính trị, Kinh tế. Quy trình xét giải nghiêm ngặt đồng thời ứng dụng thêm công nghệ phân tích dữ liệu được xem là bước đi nhằm bảo đảm tính khách quan và nâng cao uy tín giải thưởng.

Sách dự giải tốt về chất và lượng

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng về quy mô với 397 tên sách và bộ sách tham dự (tương ứng 512 cuốn), tăng 25 tên sách so với mùa giải trước. Hội đồng xét giải đã chọn lọc ra danh sách đề cử gồm hơn 50 tác phẩm tiêu biểu, đa dạng về mảng đề tài, từ chính trị, khoa học đến văn hóa nghệ thuật.

Đánh giá về chất lượng và số lượng sách được gửi về năm nay, PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam - nhận định: "Số lượng tác phẩm gửi về hội đồng năm nay rất lớn, đặc biệt là ở mảng Khoa học xã hội và Nhân văn, Chính trị, Kinh tế. Qua quá trình thẩm định, tôi thấy chất lượng sách có sự khởi sắc rõ rệt, thậm chí vượt trội hơn một số mùa giải trước tôi từng tham gia chấm”.

Theo ông, điều đáng chú ý là sự cân đối hài hòa giữa các công trình quý của thế giới được dịch sang tiếng Việt và những tác phẩm do tác giả trong nước dày công biên soạn. Đây là một điểm sáng, phù hợp với yêu cầu đề cao cả tinh hoa nhân loại lẫn nội lực nghiên cứu của Việt Nam hiện nay.

PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam. Ảnh: Đinh Hà.

Để đảm bảo tính khách quan cho một giải thưởng cấp quốc gia, quy trình xét giải được tổ chức chặt chẽ qua ba cấp: Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia. Tổng cộng, Giải thưởng có sự tham gia của hơn 70 giáo sư, chuyên gia uy tín đầu ngành. Tại vòng sơ khảo, mỗi đầu sách đều được ít nhất 2 chuyên gia trong lĩnh vực thẩm định và cho ý kiến độc lập trước khi đưa ra hội đồng thảo luận.

GS.TSKH Vũ Hoàng Linh nhấn mạnh về tính nghiêm cẩn trong công tác chấm giải: "Quy trình này đã được thực hiện bài bản và khách quan qua nhiều năm. Tại các phiên họp, hội đồng lắng nghe các ý kiến cá nhân và thảo luận một cách dân chủ để đưa ra những quan điểm xác đáng nhất.

Kể cả những cuốn sách có nội dung rất tốt nhưng nếu vẫn tồn tại những 'hạt sạn' nhỏ, hội đồng cũng nhất trí khuyến khích nhưng tuyệt đối không trao giải ở mức cao nhất. Tôi cho rằng thái độ khắt khe này chính là cách chúng ta thể hiện sự trân trọng đối với giá trị thực chất của tác phẩm và sự kỳ vọng của độc giả".

GS.TSKH Vũ Hoàng Linh, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Bảo Ngọc.

Định vị thương hiệu cho văn hóa đọc

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Giải thưởng Sách Quốc gia không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh các tác giả, dịch giả mà còn mang sứ mệnh định hướng văn hóa đọc trong cộng đồng.

Việc khẳng định thương hiệu cho giải thưởng giúp tạo ra một hệ sinh thái xuất bản tích cực, nơi tri thức trở thành tài sản tinh thần quý giá của mỗi gia đình. Thông qua sự lan tỏa của các tác phẩm đoạt giải, công chúng được hướng đến những giá trị Chân - Thiện - Mỹ và bồi đắp thêm bản sắc văn hóa, truyền thống lịch sử dân tộc.

"Trong bối cảnh chúng ta coi xuất bản là một ngành công nghiệp văn hóa, việc xây dựng thương hiệu cho giải thưởng và các nhà xuất bản mang ý nghĩa rất quan trọng”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ về tầm nhìn của giải thưởng.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội. Ảnh: Đinh Hà.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định giải thưởng này không chỉ trao giải cho những cuốn sách cụ thể mà còn truyền cảm hứng mạnh mẽ để các tác giả tăng cường sáng tạo, giúp nuôi dưỡng tâm hồn xã hội bằng những giá trị cao đẹp. Ông tin rằng thông qua sự quan tâm của công chúng đối với những ấn phẩm chất lượng, Việt Nam sẽ xây dựng được một nền văn hóa đọc lành mạnh, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển đất nước dựa trên nền tảng tri thức.

Các chuyên gia chia sẻ với Tri Thức - Znews thống nhất rằng Giải thưởng Sách Quốc gia đóng vai trò là đòn bẩy tạo không khí thi đua sôi nổi, thúc đẩy các nhà xuất bản chú trọng đầu tư vào chất lượng nội dung thay vì chỉ chạy theo doanh thu thuần túy.

Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học và truyền thông đã giúp giải thưởng trở thành một sự kiện văn hóa nổi bật, thu hút sự chú ý của dư luận xã hội. Từ đó, giải thưởng thực sự trở thành cầu nối đưa sách đến gần hơn với giới trẻ, khuyến khích phong trào đọc sách và khẳng định sức mạnh của tri thức trong công cuộc xây dựng đất nước bền vững.