Giải pháp làm sạch thị trường bản quyền sách

Ngày 20/5, tại Hội nghị quán triệt, triển khai giải pháp thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng ở Công điện số 38/CĐ-TTg trong hoạt động xuất bản/phát hành xuất bản phẩm điện tử, ông Nguyễn Nguyên (Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành - Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch) đưa ra các giải pháp chống xâm phạm bản quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực này.

Công điện số 38 yêu cầu tất cả cơ quan đơn vị, các ban, bộ, ngành phải vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt; rà soát lại tất cả hoạt động, nhằm tập trung thực hiện các giải pháp ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thị trường sạch là điều kiện cần để thu hút đầu tư nước ngoài

Bà Phạm Thị Kim Oanh - Phó cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - nhấn mạnh tính cấp bách của việc đồng loạt triển khai các giải pháp chống vi phạm bản quyền theo chỉ đạo của Công điện 38 ngay trong thời điểm này.

Bà Phạm Thị Kim Oanh - Phó cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ảnh: Thúy Hạnh.

Theo bà Kim Oanh, có hai lý do quan trọng: Một là, xuất phát từ nội tại sự phát triển của công nghiệp văn hóa tại Việt Nam, sự phát triển này cần yếu tố nền tảng là một thị trường bản quyền lành mạnh; hai là, thị trường sạch là điều kiện cần để các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt Nam. Các quốc gia, ví dụ Mỹ, hằng năm thường có đánh giá về công tác thực thi bản quyền của đối tác, nhằm xem xét đưa ra các mức thứ hạng ưu tiên, trừng phạt hay không trừng phạt về kinh tế.

Ngay sau khi nhận được Công điện, Cục Bản quyền tác giả đã phối hợp với Bộ Công an để nhanh chóng xử lý các trường hợp vi phạm bản quyền trên không gian mạng, tích cực làm việc với lực lượng chức năng để ra quân xử lý.

“Với tinh thần quyết liệt, không có ngoại lệ, không có vùng cấm, đây là những chỉ đạo triển khai rất mạnh mẽ. Chúng ta chuyển từ mô hình ứng phó thụ động, xử lý sau vi phạm, sang mô hình quản trị chủ động, kết hợp chặt giữa biện pháp kỹ thuật, giải pháp pháp lý và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm bản quyền bằng xử lý hành chính hoặc hình sự”, bà Kim Oanh cho biết.

Ba nhóm giải pháp trọng tâm sẽ được Cục Bản quyền tác giả triển khai. Trong đó, buộc các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian phải thực hiện đủ trách nhiệm pháp lý. Các nền tảng mạng xã hội, công cụ tìm kiếm, dịch vụ lưu trữ đám mây hay website chia sẻ tài liệu đều là các điểm chạm kỹ thuật cốt lõi trong hành vi xâm phạm bản quyền.

“Chống sách lậu trực tuyến hiệu quả, không thể chỉ xử lý từng cá nhân, phải buộc các nhà cung cấp hạ tầng kỹ thuật vào cuộc”, Phó cục trưởng Cục Bản quyền tác giả nói. Các đơn vị xuất bản sẽ phối hợp với các nhà cung cấp hạ tầng kỹ thuật (RSP) này để gỡ bỏ các nội dung vi phạm. Theo quy định đã ban hành, RSP phải gỡ bỏ nội dung trong 24-72 giờ.

Giải pháp thứ hai, đơn vị xuất bản phải chủ động thiết lập rào cản ngăn chặn vi phạm bản quyền trong môi trường trí tuệ nhân tạo. Theo bà Kim Oanh, đã có cơ chế bảo lưu quyền, tài sản của các doanh nghiệp, nhà xuất bản trước làn sóng AI sử dụng trái phép nội dung tài liệu nhằm huấn luyện mô hình AI. Giải pháp thứ ba, các cơ quan thực thi, các lực lượng xử phạt hành vi xâm phạm cần áp dụng các mức phạt nghiêm minh về xử lý hành chính, xử lý hình sự.

“Những chỉ đạo này thể hiện sự quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong các cuộc đàm phán cam go hiện nay để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam, cũng như bảo vệ các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ trong vấn đề sở hữu trí tuệ, mà còn trong vấn đề áp mức thuế. Tất cả phải nghiêm túc thực thi để góp phần vào câu chuyện này”, bà Kim Oanh khẳng định.

Đồng tình với quan điểm của bà Kim Oanh, ông Nguyễn Nguyên cho rằng xử lý vi phạm bản quyền còn gắn liền với nhiều bài toán lớn hơn về kinh tế như thương mại quốc tế, thu hút đầu tư từ nước ngoài, chuyển giao công nghệ, áp dụng mức thuế. Bởi vậy, các cơ quan, đơn vị cần tập trung cao độ để xử lý nhanh chóng các hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ.

Thị trường càng mạnh, điều kiện bảo vệ bản quyền càng cao

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành nêu ba giải pháp trọng tâm cần triển khai, theo chỉ đạo của Công điện số 38.

Thứ nhất, cần tập trung phát triển mạnh hơn xuất bản điện tử. Ông Nguyễn Nguyên cho rằng lĩnh vực nào càng phát triển mạnh, có kinh tế, có tầm ảnh hưởng thì càng có năng lực bảo vệ sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, khi xuất bản phát triển trong hệ sinh thái sáng tạo có sự tham gia của nhiều lĩnh vực khác như điện ảnh, âm nhạc, xuất bản phẩm càng được trang bị nhiều lớp bảo vệ bản quyền.

Cục trưởng khuyến khích các đơn vị xuất bản tập trung phát triển mạnh mẽ, đầu tư cho sản phẩm mới, không nên vì thị trường còn hoạt động xâm phạm mà dè dặt tung ra sản phẩm tốt.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên. Ảnh: Thúy Hạnh.

Giải pháp thứ hai liên quan tới đẩy mạnh hoạt động của Đoàn liên ngành phòng, chống in lậu Trung ương. Đoàn liên ngành hiện không chỉ giới hạn phạm vi hoạt động trong xử lý in lậu, mà còn mở rộng sang xử lý các hoạt động vi phạm bản quyền, chống hàng giả.

Nhiệm vụ trọng tâm của Đoàn liên ngành sắp tới là đưa ra hướng dẫn cho các đơn vị, đưa ra các tài liệu hỗ trợ để các đơn vị xuất bản phối hợp trong hoạt động đấu tranh hành vi xâm phạm. Ông Nguyễn Nguyên cũng giao Phó cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo là đầu mối tiếp nhận thông tin từ các đơn vị xuất bản, các cơ quan về vấn đề xâm phạm bản quyền.

Ông Nguyên kỳ vọng trong thời gian tới sẽ có các vụ việc xử lý hình sự liên quan tới vi phạm bản quyền trên môi trường số, thay vì chỉ xử lý các vụ việc về in lậu.

Giải pháp thứ ba là giải pháp về công nghệ dữ liệu, về nhân lực thực thi. Ông Nguyễn Nguyên đề cao vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam trong công tác này, đánh giá Hội Xuất bản cần là ngôi nhà chung đại diện bảo vệ quyền lợi cho hội viên. Đồng thời, Hội Xuất bản Việt Nam cũng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục - truyền thông với cộng đồng về ý thức bảo vệ tài sản bản quyền.

Nhiều nỗi lo khi chống vi phạm bản quyền

Tại Hội nghị, nhiều đơn vị xuất bản, phát hành đã nêu lên những khó khăn trong công tác xử lý vi phạm bản quyền.

Trong đó, thực trạng người vi phạm dùng AI để tận dụng trái phép tài sản bản quyền, tạo ra sản phẩm phái sinh đang rất phổ biến. Alpha Books, Vietec Corp (cơ quan chủ quản của Langugage Hub và KIDS English), WeWe (đơn vị chủ quản của Voiz FM) thường xuyên gặp các nội dung phái sinh từ AI trên các nền tảng số.

Đặc biệt, WeWe cho biết sách nói càng khó để phát hiện sản phẩm vi phạm, đặc biệt khi có sự tham gia của AI. Đơn vị này đã phải tự báo cáo tới nền tảng trung gian để tháo gỡ tới 30.000 nội dung xâm phạm bản quyền. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có các nền tảng như YouTube, Spotify có hỗ trợ tháo gỡ, còn lại trên các website tràn lan thì rất khó xử lý.

Vietec Corp lại cho biết đơn vị này gặp khó khăn khi thương thảo với đối tác quốc tế bởi vấn đề vi phạm bản quyền tại Việt Nam. Theo ông Đỗ Như Quách - CEO Vietec Corp - đơn vị này tốn thời gian dài hơn, chi phí cao hơn để mua bản quyền sách điện tử từ đối tác tại Anh, bởi đối tác quốc tế e ngại thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, nhờ nhiều nỗ lực chứng minh năng lực, uy tín của tổ chức, đơn vị ông đã mua được bản quyền và phát hành thành công sản phẩm.

Ông Đỗ Như Quách - CEO Vietec Corp - trình bày tại Hội nghị. Ảnh: Thúy Hạnh.

Các đơn vị đều kiến nghị sớm có một đường dây nóng hoặc một nền tảng chung của các đơn vị xuất bản để báo cáo hành vi vi phạm, tìm kiếm các hướng dẫn pháp lý như thu thập bằng chứng, khởi kiện.