Điều gì ẩn sau những đơn sách cũ kỳ lạ khắp thế giới?

Bên trong hiệu sách Walden Book. Ảnh: kentishtowner.

Tại Vương quốc Anh, các nhà bán sách cũ đang ghi nhận doanh số gia tăng đáng kể, trang Gizmodo dẫn một bản tin của BBC cho biết.

Những đơn hàng kỳ lạ

Stuart Manley, người sáng lập hiệu sách cũ Barter Books, cho biết số tiền từ một đơn hàng gần đây tương đương với doanh thu của cả một tuần bình thường.

Trước đây, Manley bán được khoảng 2.000-3.000 cuốn sách mỗi tuần. Hiện tại, con số này chỉ tương đương với một đơn hàng của một công ty Canada mà ông vừa nhận được. Ông cho biết mình "chưa từng thấy điều gì như vậy trong suốt 30 năm kinh doanh sách cũ".

Một người bán sách khác là David Tobin, chủ hiệu sách Walden Books ở phía bắc London, cũng cho biết cửa hiệu của ông đang bước vào giai đoạn kinh doanh bùng nổ.

Trang The Guardian đã liên hệ với rất nhiều hiệu sách và được cho biết họ đã nhận được đơn đặt hàng không chỉ từ Vương quốc Anh mà còn từ Mỹ, Canada và châu Âu.

Xu hướng này cũng diễn ra trên toàn cầu, khi các nhà bán sách tại Mỹ, Australia và châu Âu đều báo cáo về những đơn hàng bất thường, cả về số lượng lẫn nội dung.

"Thông thường, một đơn đặt hàng sách sẽ xoay quanh một chủ đề nhất định, nhưng những đơn hàng này lại bao gồm mọi loại sách khác nhau", ông Manley nói.

Một đơn hàng gần đây yêu cầu bản dịch tiếng Estonia cuốn The Mission Song của John le Carré, một bản in cuốn Agnes Grey của Anne Brontë và số tháng 10 năm 1983 của tạp chí Warship. Manley đã bán "hàng trăm" cuốn sách thuộc mọi thể loại cho 3 người mua, với tổng trị giá khoảng 4.000 bảng Anh.

Jim Shaughnessy, chủ cửa hàng MW Books ở Claregalway, Ireland, cho biết ông nhận được các đơn hàng lớn và đa dạng kể từ tháng 5. "Các đơn hàng này yêu cầu sách ngẫu nhiên, có vẻ do máy tính tự động thực hiện và không theo một chủ đề cụ thể nào, từ sách về nông cụ ở châu Phi thế kỷ 18 cho đến tiểu sử các tay đua xe hơi thập niên 1950", ông nói.

Nguy cơ mua sách phục vụ AI?

Các chủ hiệu sách cũ không biết những cuốn sách của họ sẽ đi về đâu. Tuy nhiên, có nghi vấn rằng chúng không thực sự phục vụ độc giả mà là phục vụ AI.

Nghi ngại này bắt nguồn từ sự phát triển mạnh mẽ của AI và một phán quyết của tòa án Mỹ hồi năm ngoái.

Vào năm 2025, một thẩm phán Mỹ đã ra phán quyết rằng việc sử dụng sách để huấn luyện AI thuộc phạm vi “sử dụng hợp lý” theo luật bản quyền.

Khi các tài liệu tòa án được công khai vào tháng trước, công chúng cũng biết rằng sách đã bị hủy trong quá trình huấn luyện Claude, chatbot AI của Anthropic.

Các tài liệu vụ án liên quan đến công ty AI Anthropic đã khiến giới xuất bản chấn động. Ảnh: The Washington Post.

"Claude được huấn luyện dựa trên cả dữ liệu web công khai, các bộ dữ liệu mua lại vì mục đích thương mại và dữ liệu do chính chúng tôi tạo ra", một người phát ngôn cho biết.

Họ khẳng định rằng việc thu thập sách là phương pháp phổ biến trong ngành công nghiệp AI.

Như trang 404 Media đã đưa tin vào tháng trước, sách cũ đang trở thành mặt hàng giá trị cao vì những cuốn sách được xuất bản sau khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) ra đời đều có nguy cơ có nội dung do LLM tạo ra.

Cho đến khoảng năm 2022, chỉ con người mới viết sách. Và chính những nội dung do con người viết ra là điều các công ty AI cần để huấn luyện các thế hệ LLM trong tương lai.

Đây có thể là lý do sách cũ đang được săn lùng. Theo The Guardian, trong khi các đơn hàng tại Anh có thể đến từ những người mua khác nhau, chúng lại được giao đến cùng một địa chỉ.

Một mã bưu chính được nhiều người mua khác nhau sử dụng, dẫn đến một khu nhà kho vận chuyển gần sân bay Heathrow. Các khách hàng này cũng sẵn sàng trả mức giá cao nhất và không hề đòi hỏi giảm giá dù mua với số lượng lớn.

Giới bán sách buồn - vui lẫn lộn

Trong khi các hiệu sách có lẽ đều vui khi kiếm được những khoản tiền lớn, họ vẫn lo ngại rằng sách sẽ bị hủy sau đó. Tobin, chia sẻ: "Ở một khía cạnh nào đó, thật tốt khi bán được những đầu sách đã nằm lại kệ hàng suốt nhiều năm. Nhưng cũng thật đáng buồn nếu cuối cùng chúng lại bị tiêu hủy".

Một bài đăng trên diễn đàn trực tuyến dành cho người bán sách Anh cũng có nội dung: “Thật đáng tiếc khi tất cả số sách này đều bị dùng để huấn luyện AI. Chúng sẽ bị bóc bìa và cuối cùng bị đem đi nghiền nát thành bột giấy”.

Họ cũng lo ngại về việc bán đi các ấn phẩm sách cổ quý hiếm. Derek Walker, chủ hiệu sách McNaughtan’s tại Edinburgh, từng bán "bản sao duy nhất còn sót lại của một ấn phẩm từ thế kỷ 18".

Theo Gizmodo, những cuốn sách chuyên ngành hiếm hoi chưa từng được số hóa chính là "chén thánh" đối với các mô hình LLM. Nếu các công ty LLM tìm thấy những tri thức quý giá đó và hủy hoại chúng trong quá trình thu thập dữ liệu để huấn luyện AI, thì đây có lẽ là những mất mát lớn hơn cả.