Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp theo tinh thần Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng

Nguồn: https://uploads.tapchiqptd.vn///

1. Đặt vấn đề

Dân quân tự vệ là lực lượng vũ trang quần chúng không thoát ly khỏi sản xuất, công tác; là thành phần của lực lượng vũ trang nhân dân; là lực lượng bảo vệ Đảng, chính quyền, tính mạng, tài sản của Nhân dân, tài sản của cơ quan, tổ chức ở địa phương, cơ sở; làm nòng cốt cùng toàn dân đánh giặc ở địa phương, cơ sở khi có chiến tranh. Trải qua các giai đoạn cách mạng, nhất là trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và công cuộc đổi mới đất nước, lực lượng dân quân tự vệ luôn phát huy truyền thống trung thành, dũng cảm, mưu trí, sáng tạo, hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc.

Hiện nay, tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống có xu hướng gia tăng, tác động trực tiếp đến môi trường hòa bình, ổn định và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Trong nước, sau 40 năm đổi mới, cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của đất nước được nâng lên, là nền tảng quan trọng để đất nước vươn mình trong kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, bên cạnh thời cơ, thuận lợi là cơ bản, đất nước ta cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức mới đan xen, có mặt gay gắt và phức tạp hơn so với trước đây, “các thế lực thù địch, phản động tiếp tục thực hiện nhiều thủ đoạn, âm mưu chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ ta”⁽¹⁾. Điều đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nhiệm vụ củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh. Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định chủ trương xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh; “xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại... xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp trên các vùng, miền, trên biển”⁽²⁾; phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Quán triệt tinh thần đó, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp, có chất lượng tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu ngày càng cao là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

2. Thực trạng xây dựng lực lượng dân quân tự vệ ở các địa phương

2.1. Những kết quả đạt được

Những năm qua, quán triệt và triển khai thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng nền quốc phòng toàn dân và lực lượng vũ trang nhân dân, công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ ở các địa phương đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp và sự tham mưu của cơ quan quân sự địa phương, lực lượng dân quân tự vệ từng bước được xây dựng theo hướng vững mạnh, rộng khắp, có cơ cấu, thành phần hợp lý, phù hợp với đặc điểm, yêu cầu nhiệm vụ của từng địa bàn.

Tổ chức, biên chế lực lượng dân quân tự vệ thường xuyên được kiện toàn theo hướng tinh gọn, chặt chẽ, hiệu quả; chất lượng chính trị không ngừng được nâng cao. Đa số cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; chấp hành nghiêm pháp luật của Nhà nước, kỷ luật của Quân đội và các quy định của địa phương. Công tác giáo dục chính trị, phổ biến, giáo dục pháp luật, huấn luyện quân sự, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh được triển khai tương đối đồng bộ, bám sát yêu cầu nhiệm vụ và đặc điểm hoạt động của lực lượng. Cùng với đó, việc bảo đảm vũ khí, trang bị, cơ sở vật chất phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu từng bước được quan tâm đầu tư, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của lực lượng dân quân tự vệ.

Thông qua huấn luyện, diễn tập, hội thi, hội thao và thực tiễn tham gia thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở, trình độ, khả năng sẵn sàng chiến đấu, năng lực phối hợp hiệp đồng và xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh của lực lượng dân quân tự vệ ngày càng được nâng cao. Lực lượng dân quân tự vệ đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong tham gia giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh; bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân, góp phần quan trọng vào việc củng cố quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh.

2.2. Những hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ ở một số địa phương vẫn còn bộc lộ những hạn chế, bất cập: “Việc phối hợp nắm tình hình an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở một số địa bàn, nhất là địa bàn trọng điểm còn chưa kịp thời, hiệu quả; nhận thức về chức năng, nhiệm vụ của lực lượng dân quân tự vệ của một số cán bộ, đảng viên và nhân dân chưa sâu sắc, toàn diện; việc cụ thể hóa, triển khai các nghị quyết, chỉ thị, văn bản pháp luật ở một số cơ quan, tổ chức còn chậm; xây dựng tổ chức tự vệ và phát triển Đảng trong các doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn, bất cập…”⁽³⁾. Những hạn chế đó đã ảnh hưởng nhất định đến chất lượng, hiệu quả xây dựng và hoạt động của lực lượng dân quân tự vệ, đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng lực lượng này trong thời gian tới.

3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng lực lượng dân quân tự vệ theo tinh thần Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương, người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong xây dựng lực lượng dân quân tự vệ.

Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định, bảo đảm cho công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ được triển khai thống nhất, đúng quan điểm, đường lối của Đảng và phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong tình hình mới. Theo đó, cấp ủy, chính quyền địa phương, người đứng đầu cơ quan, tổ chức cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương và xây dựng lực lượng dân quân tự vệ; trọng tâm là Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khóa XII) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Luật Dân quân tự vệ và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đồng thời, tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, sơ kết, tổng kết, kịp thời đánh giá đúng thực trạng, xác định rõ những hạn chế, nguyên nhân và đề ra chủ trương, biện pháp xây dựng lực lượng dân quân tự vệ sát với đặc điểm địa bàn, yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương, cơ quan, tổ chức. Cùng với đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân đối với nhiệm vụ xây dựng lực lượng dân quân tự vệ trong tình hình mới.

Hai là, tập trung xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh về mọi mặt, trọng tâm là vững mạnh về chính trị, làm cơ sở hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Đây là nội dung có ý nghĩa quyết định đến chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của lực lượng dân quân tự vệ trong tình hình mới. Vì vậy, các địa phương, cơ quan, đơn vị cần chú trọng xây dựng lực lượng dân quân tự vệ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có phẩm chất đạo đức tốt, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm và tinh thần trách nhiệm cao trong thực hiện nhiệm vụ. Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo dục chính trị, pháp luật theo hướng thiết thực, phù hợp với từng đối tượng, địa bàn; kết hợp giáo dục truyền thống với nâng cao khả năng nhận diện, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xấu độc trên không gian mạng. Cùng với đó, thường xuyên kiện toàn tổ chức biên chế lực lượng dân quân tự vệ theo hướng “vững mạnh, rộng khắp”, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, yêu cầu quốc phòng, an ninh ở từng địa phương; quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ dân quân tự vệ có năng lực tổ chức chỉ huy, phương pháp, tác phong công tác đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Ba là, nâng cao chất lượng huấn luyện, diễn tập, hội thi, hội thao; nâng cao chất lượng tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ.

Các địa phương, đơn vị cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác huấn luyện theo phương châm “cơ bản, thiết thực, vững chắc”, sát đối tượng, địa bàn, phương án tác chiến và yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Nội dung huấn luyện phải toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm; kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện quân sự với giáo dục chính trị, pháp luật, nâng cao trình độ tổ chức chỉ huy và khả năng xử lý các tình huống thực tiễn ở cơ sở. Đặc biệt, cần chú trọng huấn luyện nâng cao khả năng phối hợp, hiệp đồng giữa lực lượng dân quân tự vệ với bộ đội địa phương, công an và các lực lượng khác trong khu vực phòng thủ; tăng cường huấn luyện phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, phòng cháy, chữa cháy rừng, bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, đảo và xử lý các tình huống an ninh phi truyền thống. Cùng với huấn luyện, cần nâng cao chất lượng tổ chức diễn tập, hội thi, hội thao ở các cấp, bảo đảm sát thực tế chiến đấu và điều kiện địa bàn hoạt động; coi đây là biện pháp quan trọng để kiểm tra, đánh giá trình độ tổ chức chỉ huy, khả năng cơ động, hiệp đồng và năng lực sẵn sàng chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ. Thông qua huấn luyện, diễn tập, hội thi, hội thao nhằm kịp thời rút kinh nghiệm, bổ sung hoàn thiện phương án, kế hoạch chiến đấu, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ trong mọi tình huống.

Bốn là, thực hiện tốt chế độ, chính sách; tăng cường bảo đảm cơ sở vật chất, vũ khí, trang bị cho lực lượng dân quân tự vệ.

Cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp cần quan tâm thực hiện đầy đủ, kịp thời chế độ, chính sách đối với lực lượng dân quân tự vệ theo quy định của pháp luật; đồng thời, tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Chú trọng chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, tạo điều kiện để cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ yên tâm công tác, gắn bó với nhiệm vụ. Cùng với đó, cần tăng cường huy động các nguồn lực đầu tư xây dựng thao trường, bãi tập, kho tàng, công trình phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; từng bước bảo đảm đồng bộ vũ khí, trang bị kỹ thuật, phương tiện công tác cho lực lượng dân quân tự vệ, nhất là ở địa bàn trọng điểm về quốc phòng, an ninh, biên giới, biển, đảo, vùng sâu, vùng xa. Đây là điều kiện quan trọng nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng cơ động và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của lực lượng dân quân tự vệ trong tình hình mới.

Năm là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong xây dựng lực lượng dân quân tự vệ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong xây dựng lực lượng dân quân tự vệ là yêu cầu tất yếu khách quan. Theo đó, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý quân số, đăng ký, quản lý nguồn công dân thực hiện nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quốc phòng, quân sự địa phương. Đồng thời, đổi mới phương pháp giáo dục chính trị, huấn luyện quân sự thông qua khai thác hiệu quả các nền tảng số, mô hình mô phỏng, hệ thống học liệu điện tử; từng bước nâng cao năng lực tiếp cận và làm chủ khoa học - công nghệ cho cán bộ, chiến sĩ dân quân tự vệ; cần chú trọng bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng khai thác và sử dụng mạng xã hội an toàn; nâng cao khả năng nhận diện, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thông tin xấu độc trên không gian mạng. Phát huy vai trò của lực lượng dân quân tự vệ trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên không gian mạng; góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay.

Xây dựng lực lượng dân quân tự vệ theo tinh thần Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa chiến lược trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Các giải pháp xây dựng lực lượng dân quân tự vệ là một chỉnh thể thống nhất, có mối quan hệ chặt chẽ, tác động, bổ trợ lẫn nhau trong quá trình tổ chức thực hiện; mỗi giải pháp có vị trí, vai trò riêng nhưng đều hướng tới mục tiêu xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp. Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp, khả năng sẵn sàng chiến đấu và sức mạnh chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ; xây dựng lực lượng dân quân tự vệ thực sự là lực lượng chính trị tin cậy của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương, góp phần củng cố nền quốc phòng toàn dân, xây dựng khu vực phòng thủ và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống./.

----------------------------------

Ghi chú:

(1), (2) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.80, tr.115 - 116.

(3) Trung tướng Phạm Quang Ngân, Tiếp tục xây dựng lực lượng dân quân tự vệ vững mạnh, rộng khắp, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử, số ra thứ hai, ngày 14/8/2023.

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội, Luật Dân quân tự vệ năm 2019.

2. Văn phòng Quốc hội, Văn bản hợp nhất số 141/VBHN-VPQH, Luật Dân quân tự vệ, ngày 05/9/2025