Tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc: Vận dụng từ thực tiễn Thủ đô Hà Nội

Cơ sở lý luận của tự chủ chiến lược và tự cường dân tộc

Việc xác định mục tiêu “tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc” là sự phát triển tư duy lý luận về độc lập dân tộc gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, đồng thời phản ánh yêu cầu cấp thiết trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới.

Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ XXI, cục diện thế giới chuyển động nhanh chóng; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; xung đột khu vực kéo dài; chủ nghĩa bảo hộ và phân mảnh kinh tế toàn cầu diễn biến phức tạp; các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh mạng ngày càng gay gắt. Trong bối cảnh đó, quốc gia nào thiếu tự chủ sẽ dễ bị tổn thương; quốc gia nào thiếu tự cường sẽ tụt hậu; quốc gia nào thiếu tự tin sẽ bỏ lỡ thời cơ phát triển.

Vì vậy, mục tiêu mà Đại hội XIV của Đảng xác định không chỉ mang tính khẩu hiệu, mà là định hướng chiến lược lâu dài, kết tinh từ bài học lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Một là, tự chủ chiến lược là nền tảng của độc lập trong hội nhập. Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với khép kín hay biệt lập, mà là khả năng chủ động xác định lợi ích quốc gia - dân tộc, lựa chọn con đường phát triển phù hợp, không bị phụ thuộc hoặc chi phối bởi bất kỳ thế lực nào. Trong điều kiện hội nhập sâu rộng, tự chủ thể hiện ở: Tự chủ về đường lối phát triển; tự chủ về thể chế và chính sách; tự chủ về các nguồn lực chiến lược như năng lượng, lương thực, công nghệ. Tự chủ chiến lược chính là “la bàn” giúp quốc gia không chệch hướng trước biến động toàn cầu.

Hai là, tự cường là sức mạnh nội sinh của quốc gia. Tự cường là khả năng dựa vào nội lực để phát triển, nâng cao năng suất, trình độ khoa học - công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Lịch sử cho thấy, mọi bước tiến bền vững đều dựa trên nền tảng nội lực vững chắc. Tự cường bao gồm: Nền kinh tế có khả năng chống chịu cao; hệ thống chính trị vững mạnh; văn hóa - con người giàu bản lĩnh và khát vọng.

Ba là, tự tin trở thành “động lực tinh thần” của kỷ nguyên mới. Tự tin là niềm tin vào con đường đã lựa chọn, vào bản sắc và năng lực dân tộc. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, tự tin giúp quốc gia chủ động tham gia các “sân chơi” quốc tế với tâm thế bình đẳng.

Bốn là, tiến mạnh là yêu cầu tăng tốc phát triển. Nếu tự chủ và tự cường là điều kiện, thì “tiến mạnh” là mục tiêu hành động. Tiến mạnh đòi hỏi cải cách thể chế quyết liệt, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.

Bốn thành tố trên có mối quan hệ chặt chẽ, biện chứng, không tách rời mà bổ sung cho nhau. Bởi vì, không có tự chủ chiến lược thì tự cường khó bền vững; không có tự cường thì tự chủ chỉ mang tính hình thức; không có tự tin thì khó huy động sức mạnh toàn dân; không tiến mạnh thì tự chủ và tự cường không được hiện thực hóa. Do đó, việc triển khai phải đồng bộ, toàn diện và lâu dài.

Liên hệ thực tiễn Thủ đô Hà Nội hiện nay

Hà Nội là trung tâm đầu não hoạch định và thực thi chiến lược - giữ vai trò đầu não chính trị - hành chính quốc gia. Việc bảo đảm ổn định chính trị, nâng cao hiệu lực quản trị và cải cách hành chính tại Hà Nội chính là biểu hiện của tự chủ chiến lược ở tầm quốc gia. Xây dựng chính quyền số, chính quyền đô thị tinh gọn giúp nâng cao năng lực hoạch định và thực thi chính sách.

Phát triển kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, Thủ đô Hà Nội đang thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thu hút các doanh nghiệp công nghệ cao, phát triển trung tâm nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là biểu hiện cụ thể của tự cường kinh tế trong kỷ nguyên số. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đô thị, thương mại điện tử, tài chính số góp phần tăng năng suất và giảm phụ thuộc vào mô hình tăng trưởng truyền thống.

Về việc tăng cường tự chủ trong quy hoạch và hạ tầng, Hà Nội chú trọng phát triển hạ tầng giao thông, năng lượng sạch, đô thị vệ tinh nhằm giảm áp lực nội đô và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Quy hoạch đồng bộ giúp thành phố chủ động trước các rủi ro dài hạn.

Xây dựng con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, bản lĩnh, tự tin dân tộc được thể hiện qua việc bảo tồn di sản văn hóa, phát huy giá trị truyền thống và xây dựng hình ảnh công dân Thủ đô văn minh, sáng tạo. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực mềm cho phát triển.

Về ngoại giao và hội nhập quốc tế, Thủ đô Hà Nội mở rộng quan hệ hợp tác với nhiều thủ đô và tổ chức quốc tế, thu hút đầu tư và trao đổi tri thức. Hà Nội hội nhập chủ động nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc độc lập, tự chủ là minh chứng cho tư duy tự chủ chiến lược trong thực tiễn địa phương.

Hiện nay, nhiều thách thức đặt ra với Hà Nội, trong đó có việc phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu trong một số lĩnh vực công nghệ; áp lực dân số, hạ tầng quá tải và ô nhiễm môi trường; cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao; rủi ro an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi số. Những thách thức này đòi hỏi Hà Nội phải nâng cao hơn nữa năng lực dự báo, quản trị và điều hành.

Nhằm hóa giải những thách thức trên, Hà Nội có thể tham khảo một số giải pháp.

Một là, hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô, tiếp tục đổi mới mô hình chính quyền đô thị, phân cấp mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực và minh bạch hóa.

Hai là, đầu tư cho khoa học, công nghệ, xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực; hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực công nghệ.

Ba là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, liên kết giữa đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; thúc đẩy đào tạo kỹ năng số, kỹ năng quản trị hiện đại.

Bốn là, xây dựng văn hóa tự tin và khát vọng phát triển, khơi dậy tinh thần đổi mới, sáng tạo trong cán bộ và người dân; đề cao trách nhiệm, kỷ cương và liêm chính.

Năm là, tăng cường hợp tác quốc tế có chọn lọc, hội nhập sâu rộng nhưng bảo đảm lợi ích quốc gia; chủ động tham gia các mạng lưới sáng tạo toàn cầu.

Thực tiễn Hà Nội cho thấy, tự chủ chiến lược và tự cường không phải là khái niệm trừu tượng mà được cụ thể hóa bằng cải cách thể chế, phát triển kinh tế tri thức, xây dựng con người và văn hóa. Khi Thủ đô tiến mạnh, cả nước được hưởng lợi từ động lực lan tỏa về công nghệ, quản trị và văn hóa. Hà Nội có thể trở thành “phòng thí nghiệm chính sách” cho các cải cách mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin và tiến mạnh là bốn trụ cột định hướng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Đây là sự kết tinh giữa truyền thống độc lập dân tộc với tư duy hội nhập hiện đại. Thực tiễn Thủ đô Hà Nội minh chứng rằng, khi nội lực được củng cố, thể chế được hoàn thiện, khoa học - công nghệ được thúc đẩy và văn hóa được phát huy, thì tự chủ và tự cường sẽ trở thành sức mạnh thực chất. Trên nền tảng đó, đất nước có thể tiến mạnh, vững bước trong kỷ nguyên mới của dân tộc, khẳng định vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.