Trình Quốc hội Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản

Khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò, nguyên tắc của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tóm tắt tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh cho biết, việc sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Xuất bản nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản.

Đồng thời, khắc phục những hạn chế của Luật Xuất bản năm 2012, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn mới.

Về quan điểm sửa đổi luật, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên 3 quan điểm xuyên suốt gồm:

Thứ nhất, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng, tính thống nhất với hệ thống pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Thứ hai, không mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản năm 2012 mà tập trung xử lý các vướng mắc, bất cập đặt ra từ thực tiễn, tạo động lực phát triển hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới.

Thứ ba, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền, bảo đảm hoạt động của chính quyền 3 cấp thông suốt, hiệu lực, hiệu quả.

Về bố cục của dự thảo luật, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật gồm 3 điều:

Điều 1: Bãi bỏ 4 điều, quy định sửa đổi, bổ sung nội dung của 27/54 điều, bảo đảm việc sửa đổi bổ sung không quá 50% tổng số điều theo quy định.

Trong đó, 17 điều về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền và phân định thẩm quyền đã được cụ thể hóa tại các nghị quyết, nghị định của Chính phủ ban hành theo các nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực đến hết ngày 28.2.2027; 10 điều được sửa đổi bổ sung về thể chế hóa chủ trương đường lối của Đảng và giải quyết một số bất cập trong hoạt động xuất bản.

Điều 2: Quy định bãi bỏ lệ phí đăng ký nhập khẩu xuất bản phẩm để kinh doanh và không kinh doanh theo danh mục phí, lệ phí của Luật Phí và lệ phí. 

Điều 3: Quy định về hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp.

Về các nội dung cơ bản, trọng tâm của dự thảo luật, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết:

Thứ nhất, dự thảo Luật khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò, nguyên tắc của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng mà còn là ngành kinh tế công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục đào tạo. Đây là cơ sở chính trị pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số.

Thứ hai, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển. Quy định các biện pháp tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển xuất bản.

Dự thảo luật chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu và hậu kiểm; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm; cắt giảm 16/34 thủ tục hành chính, đơn giản hóa nhiều điều kiện kinh doanh, tăng cường phân cấp phân quyền từ Trung ương cho địa phương, quy định phương thức quản lý thông qua dữ liệu trên môi trường điện tử nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Thứ ba, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động xuất bản trên môi trường số; bổ sung cơ chế quản lý giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên môi trường mạng.

Thứ tư, hoàn thiện các quy định về mô hình hoạt động, các chức danh lãnh đạo và biên tập viên nhà xuất bản; bổ sung quy định về mô hình và chính sách của Nhà nước đầu tư xây dựng và phát triển tập đoàn xuất bản truyền thông chủ lực quốc gia đa nền tảng, đa sản phẩm; sửa đổi các quy định về quản trị, tiêu chuẩn lãnh đạo và biên tập theo hướng chuyên nghiệp hiện đại, phù hợp yêu cầu phát triển trong môi trường số.

Thứ năm, hình thành hệ sinh thái xuất bản và phát triển công nghiệp nội dung. Mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia vào chuỗi giá trị xuất bản; bổ sung quy định về quyền và nghĩa vụ, cơ chế khai thác, thương mại hóa nội dung, phát triển sản phẩm phái sinh.

Thứ sáu, tăng cường bảo vệ quyền tác giả, bảo vệ người làm xuất bản, phòng chống in lậu, in nối bản trái phép, làm xuất bản phẩm giả và vi phạm bản quyền trên môi trường số; quy định trách nhiệm của các nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian; bổ sung các quy định nhằm bảo vệ biên tập viên và những người làm công tác xuất bản.

Thứ bảy, hoàn thiện cơ chế kiểm soát nội dung xuất bản phẩm theo hướng quy định danh mục loại xuất bản phẩm có nội dung quan trọng để kiểm soát quy trình trước khi phát hành; quy định trách nhiệm của các cơ quan có liên quan như nhà xuất bản, cơ quan chủ quản nhà xuất bản và cơ quan quản lý nhà nước.

Cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương, nghiêm túc, cầu thị trong việc tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật

Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản.

Hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội được chuẩn bị đầy đủ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương, nghiêm túc, cầu thị trong việc tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp, cơ bản đồng bộ với hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên. 

Ủy ban nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực triển khai thi hành luật, nhất là các quy định về chuyển đổi số, xuất bản phẩm điện tử, xuất bản số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản (khoản 4 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 7), Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với các chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản được quy định tại Điều 7 dự thảo Luật.

Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, thiết kế các chính sách theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp, bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế giá trị gia tăng; cân nhắc về phạm vi đối tượng thụ hưởng khi mở rộng ưu đãi về thuế, tín dụng; giải trình cụ thể cơ chế, nguồn lực và đối tượng dự kiến thụ hưởng chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; tách nội dung về văn hoá đọc thành khoản riêng trong Điều 7 nhằm thể chế hoá yêu cầu của Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 14.12.2023 của Ban Bí thư.

Về nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng (khoản 2, 3, 5 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 4, Điều 6, khoản 2 Điều 10), đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng với các quy định của pháp luật về quản lý, cung cấp và sử dụng thông tin trên mạng và pháp luật có liên quan, bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo và có tính khả thi, bao quát đối với các nền tảng phát hành, nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm xuyên biên giới cung cấp xuất bản phẩm vào thị trường Việt Nam.

Về hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản (khoản 2 Điều 10), đề nghị thiết kế các hành vi bị cấm tại khoản 2 Điều 10 rõ ràng hơn, tránh phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn áp dụng; bảo đảm nguyên tắc quyền con người chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật (khoản 2 Điều 14 Hiến pháp).

Về mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản (khoản 6 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 12), Ủy ban đồng tình với việc sửa đổi quy định về mô hình tổ chức nhà xuất bản nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và bối cảnh chuyển đổi số.

Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; xác định rõ nội hàm và phân biệt mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia tại Điều 12 với mô hình tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia tại Điều 7.

Về hoạt động phát hành xuất bản phẩm (khoản 19 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi, bổ sung Điều 36), đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chỉnh lý theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế hậu kiểm trong phát hành xuất bản phẩm, đặc biệt đối với hoạt động phát hành trên không gian mạng và các sàn thương mại điện tử, nhằm bảo vệ an ninh tư tưởng và phòng, chống phát hành xuất bản phẩm lậu.

Về nhập khẩu xuất bản phẩm (khoản 20, khoản 21, khoản 22, khoản 23 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi, bổ sung Điều 38, Điều 39, Điều 40, Điều 42), Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng thực tiễn hoạt động nhập khẩu xuất bản phẩm, quy mô hoạt động và khả năng đáp ứng của hệ thống quản lý nhà nước; xây dựng cơ chế kiểm tra bảo đảm chặt chẽ, khả thi, giữ vững an ninh văn hóa, tư tưởng.