Thước đo cao nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW

Sau gần 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một động lực quan trọng của tăng trưởng, xuất khẩu và hội nhập quốc tế. Với hơn 46.500 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký trên 543 tỷ USD, khu vực này hiện đóng góp hơn 20% GDP và khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, yêu cầu đặt ra không còn là thu hút nhiều vốn hơn, mà là thu hút đúng dòng vốn - dòng vốn góp phần nâng cao năng lực nội sinh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường tự chủ của nền kinh tế. Đó là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 10-NQ/TW và là điều Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết: phải chuyển hóa những chủ trương đúng đắn thành những dự án tốt, doanh nghiệp mạnh, chuỗi giá trị mới, việc làm chất lượng cao và năng lực mới cho đất nước.

Để hiện thực hóa yêu cầu đó, việc triển khai Nghị quyết số 10 -NQ/TW đòi hỏi trước hết phải thống nhất về nhận thức, hiểu đúng tinh thần chỉ đạo, từ đó chuyển hóa thành hành động cụ thể và hiệu quả trong thực tiễn.

Chất xúc tác giúp nâng cao năng lực nội sinh

Trước hết, phải đặt khu vực đầu tư nước ngoài trong chỉnh thể thống nhất của nền kinh tế quốc gia. Không có một nền kinh tế hùng cường nếu các thành phần kinh tế vận hành như những “ốc đảo”. Kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, kinh tế hợp tác và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phải được định vị trong một chỉnh thể: mỗi thành phần có vai trò riêng, chức năng riêng, nhưng cùng tương hỗ để tạo thành sức mạnh chung.

Trong chỉnh thể đó, Nhà nước kiến tạo thể chế, hạ tầng, tiêu chuẩn và kỷ luật phát triển. Kinh tế tư nhân là lực lượng sáng tạo, tạo sản phẩm, việc làm và sức sống thị trường. Kinh tế hợp tác là khung liên kết. Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là dòng lực bổ sung về vốn, công nghệ, quản trị, nhân lực, thị trường và tiêu chuẩn toàn cầu.

Một nền kinh tế mạnh phải vận hành như một dàn nhạc lớn. Nhà nước là nhạc trưởng, giữ đúng nhịp, phân đúng vai. Kinh tế tư nhân, kinh tế hợp tác và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là những tuyến âm thanh khác nhau, mỗi bên có chức năng riêng, nhưng cùng hòa vào một mục tiêu chung. Trong đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài là nguồn cộng hưởng quốc tế: không lấn át nội lực, mà góp phần làm cho bản nhạc phát triển của Việt Nam dày hơn, sâu hơn, hiện đại hơn.

Cùng với đó, cần xác lập đúng vai trò của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Đây không phải là cứu cánh của nền kinh tế, mà là chất xúc tác để nâng cao năng lực nội sinh. Nếu dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam nhưng doanh nghiệp trong nước không nâng cao được năng lực, nguồn nhân lực không được đào tạo theo chuẩn mới, công nghiệp hỗ trợ không phát triển và phương thức quản trị hiện đại không được lan tỏa, thì đó chưa thể coi là dòng vốn chiến lược.

Tinh thần "không thu hút đầu tư nước ngoài bằng mọi giá" cũng cần được hiểu đầy đủ. Đó là không đánh đổi môi trường, tài nguyên, an ninh kinh tế, dữ liệu quốc gia, chuẩn mực lao động và lợi ích phát triển dài hạn để lấy những con số ngắn hạn. Nhà đầu tư nước ngoài không chỉ mang đến nguồn vốn, mà phải trở thành đối tác phát triển, đồng hành với Việt Nam trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và gìn giữ môi trường.

Phải hướng tới thu hút năng lực tạo ra công nghệ mới

Một trong những yêu cầu quan trọng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài. Điều đó đồng nghĩa với việc phải hướng tới thu hút năng lực tạo ra công nghệ, thay vì thu hút công nghệ. Nếu chỉ tiếp nhận các dây chuyền sản xuất, Việt Nam có thể có thêm năng lực gia công. Nhưng nếu thu hút được hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm, phòng thí nghiệm, trung tâm dữ liệu, đội ngũ chuyên gia, hệ sinh thái nhà cung ứng và quyền tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao, nền kinh tế mới tích luỹ được năng lực phát triển lâu dài. Bởi công nghệ không chỉ là máy móc, mà là tri thức được tổ chức thành năng lực sản xuất, quản trị và cạnh tranh.

Tinh thần của Nghị quyết số 10-NQ/TW cũng cho thấy, mỗi dự án có vốn đầu tư nước ngoài cần được đánh giá cả ở quy mô vốn đăng ký và những đóng góp đối với mục tiêu phát triển của đất nước. Mỗi dự án cần trả lời được câu hỏi: dự án này có giúp Việt Nam phát triển nhanh hơn, mạnh hơn và bền vững hơn hay không? "Nhanh" là tạo ra năng suất mới, ngành mới và thị trường mới. "Mạnh" là giúp doanh nghiệp Việt Nam trưởng thành hơn, năng lực công nghệ được nâng lên và nguồn nhân lực ngày càng chất lượng hơn. "Bền vững" là góp phần bảo đảm môi trường, an ninh kinh tế, tăng cường tự chủ chuỗi cung ứng và bảo vệ lợi ích phát triển lâu dài của quốc gia.

Từ cách tiếp cận đó, chính sách ưu đãi cũng cần được cụ thể hóa theo hướng chuyển từ ưu đãi đầu vào sang đánh giá kết quả đầu ra. Mức độ ưu đãi không nên chỉ dựa vào quy mô vốn đầu tư, mà phải gắn với các cam kết và kết quả cụ thể về chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa, số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, đầu tư cho R&D, tiêu chuẩn môi trường và đóng góp cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thu hút vốn nước ngoài trong giai đoạn mới cũng cần được tổ chức theo cụm ngành, vùng động lực, hành lang kinh tế và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Một dự án có thể được triển khai tại một địa phương, nhưng giá trị tạo ra phải lan tỏa ra cả vùng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về biến chủ trương đúng thành những dự án tốt, doanh nghiệp mạnh, chuỗi giá trị mới, việc làm chất lượng cao và năng lực mới cho đất nước chính là thước đo cao nhất đối với việc triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TW. Khi những yêu cầu của Nghị quyết và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước được quán triệt đầy đủ và thực hiện nhất quán, đầu tư nước ngoài sẽ bổ sung nguồn vốn cho tăng trưởng và trở thành động lực nâng cấp năng lực nội sinh, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.