Thiết kế một quy trình quản lý ngân sách và quản lý đầu tư có tính quản trị toàn diện

Tích hợp phải thực chất

Phát biểu tại Tổ 4 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Huế và các tỉnh Khánh Hòa, Lào Cai), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện tại đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư bằng các nghị quyết riêng.

“Các nghị quyết riêng đều thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng từ các nghị quyết chiến lược, các nghị quyết rất quan trọng của Bộ Chính trị. Ví dụ Nghị quyết về văn hóa, Nghị quyết về giáo dục, Nghị quyết về y tế... Và trong các nghị quyết đó nêu rõ: Chính phủ trình Quốc hội thông qua chương trình mục tiêu quốc gia”, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ, mới đây, Bộ Chính trị, Trung ương họp và đã có kết luận: Cần phải tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện tại thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia thống nhất. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội một “Nghị quyết tích hợp” và tiếp thu các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đến nay hồ sơ do Chính phủ trình Quốc hội cơ bản tốt và đảm bảo chất lượng.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, 4 chương trình lại có 4 cơ quan chủ trì khác nhau ở Trung ương dẫn tới phân tán nguồn lực.

“4 chương trình mục tiêu quốc gia là 4 cơ quan quản lý, 4 cơ quan đầu mối, phối hợp khó, rồi 4 nguồn lực vì phân bổ từ Trung ương xuống. Thông tin tuyên truyền 4 lần. Tập huấn của 4 chương trình cũng khác nhau. Điều này dẫn tới chi trùng và chi lãng phí. Do đó, nhiều đại biểu cho rằng, việc tích hợp một cách thực chất khác với việc gộp cơ học 4 chương trình thành 1 chương trình”, Phó Chủ tịch Quốc hội phân tích.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng cho rằng, không thể không gộp 4 chương trình lại vì mỗi chương trình đều có mục tiêu riêng, có nguồn vốn riêng, có cơ chế, chính sách riêng và có những ưu tiên đặc thù cho những đối tượng, địa bàn nhất định.

Đặt vấn đề tích hợp thế nào là thực chất, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp này phải có: mục tiêu chung, không bỏ bất cứ mục tiêu nào, chỉ bỏ nội dung trùng lắp; nguồn vốn chung, từ nguồn vốn chung mới phân bổ, giao cho các bộ ngành, địa phương; phải có một cơ chế quản lý, điều hành chung, tức là có 1 hệ thống các văn bản quy phạm hướng dẫn, thống nhất từ Trung ương; giữ nguyên các cơ chế, chính sách và nhiệm vụ đặc thù cho các đối tượng đặc thù, các địa bàn đặc thù.

“Nếu trước đây mỗi chương trình là một cơ chế kiểm tra, theo dõi, báo cáo khác nhau, giám sát khác nhau thì bây giờ tích hợp lại một đầu mối chịu trách nhiệm chính, còn các cơ quan có liên quan phối hợp. Cách làm như vậy sẽ mang lại hiệu quả”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Với tính chất như vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội nhận thấy, Chính phủ đã tiếp thu các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và trình Quốc hội hồ sơ tương đối tốt, thể hiện đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là tích hợp một cách thực chất.

Không để xảy ra tình trạng quyết định đầu tư trước rồi mới đi tìm vốn

Về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Luật Ngân sách nhà nước là luật chung về tài chính công của Nhà nước; còn Luật Đầu tư công điều chỉnh nguồn vốn đầu tư của Nhà nước được phân bổ vào đâu, thứ tự ưu tiên thế nào, cân đối thế nào, sử dụng thế nào cho hiệu quả. Bây giờ hợp nhất hai luật này lại thành một đạo luật thống nhất để thể hiện một mô hình quản trị tài chính công hiện đại.

“Nhưng không chỉ là ghép hai luật này lại, mà phải thiết kế một quy trình quản lý ngân sách và quản lý đầu tư khác đi, bảo đảm hiệu quả hơn, có tính quản trị toàn diện hơn theo hướng: thống nhất quy trình lập kế hoạch tài chính và quy trình lập kế hoạch đầu tư. Tức là kế hoạch tài chính ngân sách, kế hoạch đầu tư công trung hạn phải gắn với nhau. Trong đó, phải đồng bộ với cả các luật khác như: Luật Quản lý nợ công, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Xây dựng, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, các luật về tài chính công...”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, kế hoạch đầu tư là một bộ phận của kế hoạch tài chính công, và quyết định đầu tư phải gắn ngay với khả năng cân đối nguồn lực. Do đó, phải khẳng định nguyên tắc: nguồn lực quyết định đầu tư; mọi quyết định đầu tư phải dựa trên khả năng cân đối ngân sách, khả năng vay trả nợ, mức trần bội chi, kế hoạch tài chính trung hạn. Dứt khoát không để xảy ra tình trạng quyết định đầu tư trước rồi mới đi tìm vốn. Chu trình quản lý vốn đầu tư công phải gắn liền với quy trình ngân sách nhà nước và chiến lược phát triển, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch tài chính quốc gia.

Bên cạnh đó là việc xác định danh mục dự án, quyết định chủ trương đầu tư, phân bổ vốn, giải ngân, rồi quản lý, đánh giá, quyết toán, kiểm toán. “Tức là toàn bộ quy trình này phải nằm trong một luật. Và trên cơ sở đó, luật phải phân định rõ thẩm quyền Quốc hội làm gì, Chính phủ làm gì, Ủy ban Thường vụ Quốc hội làm gì, HĐND và UBND các địa phương làm gì”, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Khẳng định yêu cầu đặt ra đối với dự án Luật này là rất cao, Phó Chủ tịch Quốc hội ghi nhận, những ý tưởng, định hướng, yêu cầu đặt ra cũng đã được thiết kế cơ bản tại dự thảo Luật. Đồng thời, đề nghị ĐBQH đóng góp ý kiến để thiết kế dự thảo Luật cụ thể hơn, bảo đảm rõ ràng trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bổ sung các tiêu chí đo lường chất lượng thực chất

Cho ý kiến về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia, ĐBQH Sí Thị Mai Anh (Lào Cai) quan tâm đến tiêu chí phân bổ kinh phí thường xuyên ban đầu và tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra.

Đại biểu nêu rõ, đầu tư ngân sách cho giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ dừng lại ở mục tiêu an sinh, để các em đến lớp mà mục tiêu chiến lược dài hạn là nâng cao chất lượng học tập thực chất, tạo nguồn cán bộ, trí thức tại chỗ có chất lượng phục vụ cho sự phát triển của địa phương. Khi Nhà nước dành nguồn lực lớn cho giáo dục, kết quả thu được phải là chất lượng giáo dục được nâng lên.

Tuy nhiên, khi đối chiếu với tiêu chí phân bổ kinh phí thường xuyên tại Phụ lục 1 và bộ tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra tại nhóm A5 Phụ lục 5, đại biểu nhận thấy, tiêu chí phân bổ kinh phí ban đầu dựa vào quy mô học sinh và chính sách hỗ trợ tiền ăn, học bổng bán trú, nội trú. Nhưng tiêu chí đánh giá đầu ra để xếp loại và tính hệ số phân bổ kinh phí cho năm tiếp theo lại chỉ tập trung vào các chỉ tiêu kiên cố hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo của giáo viên hay xếp hạng đại học quốc tế; còn chỉ tiêu phát triển toàn diện người học chỉ được tính 2 điểm.

Bên cạnh đó, khi đối chiếu với khoản 6 Điều 8 dự thảo Nghị quyết, chỉ tiêu này mới chỉ dừng lại ở hoạt động văn hóa, thể thao, kỹ năng sống mà hoàn toàn thiếu vắng các thước đo về chất lượng giáo dục thực chất ở bậc phổ thông và mầm non tại cơ sở.

Vì vậy, đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị, cần bổ sung vào Bảng tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra (nhóm A5, Phụ lục 5) các tiêu chí đo lường chất lượng thực chất, bao gồm: tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số đạt chuẩn năng lực, kiến thức của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018; tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số hoàn thành cấp học, tốt nghiệp trung học phổ thông; tỷ lệ chuyển tiếp vào các trường đại học, cao đẳng, đào tạo nghề chất lượng cao.

“Ngoài việc hoạt động văn hóa, thể thao, giáo dục kỹ năng sống, tư vấn tâm lý hướng nghiệp, việc gắn kết quả đầu ra với chất lượng học tập sẽ tạo động lực thực chất cho ngành giáo dục cơ sở, bảo đảm ngân sách đầu tư mang lại hiệu quả bền vững cho sự phát triển lâu dài của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”, đại biểu Sí Thị Mai Anh nhấn mạnh.