Thị trường vốn phải trở thành trụ cột của tăng trưởng

Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 dự kiến khoảng 5,1 triệu tỷ đồng và có thể lên tới 38,5 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong khi đó, tỷ lệ tín dụng/GDP năm 2025 đã ở mức 145%, cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc rất lớn vào vốn ngân hàng.

Nhiều năm qua, ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ lực cho nền kinh tế; tuy nhiên, với nhu cầu đầu tư ngày càng lớn cho hạ tầng, năng lượng, công nghệ, logistics và chuyển đổi xanh, hệ thống tín dụng khó có thể một mình đáp ứng nguồn vốn trung và dài hạn. Sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng cũng làm gia tăng áp lực lên lãi suất, chất lượng tài sản, nợ xấu và ổn định kinh tế vĩ mô, khiến mục tiêu tăng trưởng hai con số khó bền vững.

Vì vậy, bài toán hiện nay không dừng ở việc tìm thêm vốn, mà là tái cấu trúc các kênh dẫn vốn. Thị trường chứng khoán và trái phiếu cần trở thành trụ cột huy động vốn, chia sẻ vai trò với hệ thống ngân hàng. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng cao đi đôi với ổn định và bền vững.

Hiện tại, thị trường vốn vẫn còn quá nhỏ khi vốn hóa thị trường cổ phiếu mới đạt khoảng 82% GDP. Đáng chú ý, dù kinh tế tăng trưởng tích cực trong nửa đầu năm, diễn biến của thị trường chứng khoán chưa phản ánh tương xứng triển vọng của nền kinh tế. Một số ngành sản xuất nền tảng vẫn chịu áp lực giảm giá, trong khi dòng tiền tiếp tục tập trung vào một số nhóm cổ phiếu quen thuộc. Diễn biến đó cho thấy nguồn lực xã hội chưa được phân bổ hiệu quả tới những lĩnh vực tạo ra động lực phát triển mới.

Muốn thị trường vốn thực sự trở thành trụ cột, trước hết cần mở cửa thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài một cách thực chất hơn. Mức độ mở cửa phải được đo bằng khả năng nhà đầu tư thực sự mua được cổ phiếu của các doanh nghiệp có chất lượng. Cùng với việc rà soát những lĩnh vực không còn cần thiết phải hạn chế sở hữu nước ngoài, cần thúc đẩy cổ phần hóa, phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết đối với doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn và doanh nghiệp FDI đủ điều kiện. Một thị trường muốn thu hút dòng vốn dài hạn phải có đủ hàng hóa chất lượng.

Quan trọng hơn, cơ cấu hàng hóa trên thị trường chứng khoán cần phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu của nền kinh tế. Hiện nhóm ngân hàng, tài chính và bất động sản chiếm khoảng 50 - 60% tổng vốn hóa. Điều này khiến diễn biến chỉ số phụ thuộc lớn vào một số nhóm ngành, trong khi vai trò của sản xuất, công nghệ, năng lượng, logistics và các lĩnh vực tăng trưởng mới chưa được thể hiện tương xứng. Vì vậy, cần bổ sung những doanh nghiệp đại diện cho các động lực phát triển mới, đồng thời phát triển các sản phẩm tài chính như trái phiếu xanh, trái phiếu dự án hay các công cụ huy động vốn gắn với tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Một mắt xích quan trọng khác là phát triển nhà đầu tư tổ chức. Việt Nam hiện có khoảng 13,5 triệu tài khoản chứng khoán, nhưng hơn 98% thuộc về nhà đầu tư cá nhân. Cơ cấu này khiến thị trường dễ chịu tác động bởi tâm lý ngắn hạn và biến động mạnh. Do vậy, cần nhanh chóng phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức. Các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và tổ chức quản lý tài sản dài hạn không chỉ tạo sự ổn định cho dòng vốn mà còn có khả năng thúc đẩy minh bạch, quản trị doanh nghiệp và kỷ luật thị trường

Giải pháp phát triển thị trường vốn đã được đề cập nhiều trong thời gian qua. Điều cần hiện nay là một chương trình hành động với mục tiêu có thể đo lường, tiến độ cụ thể và trách nhiệm được phân công rõ ràng. Đây cũng chính là tinh thần Hội nghị Trung ương 3 đặt ra: chuyển từ tư duy ban hành chính sách sang tư duy bảo đảm kết quả thực thi. Phát triển thị trường vốn cũng cần được tiếp cận theo cách đó! Có như vậy, thị trường vốn mới thực sự trở thành trụ cột huy động nguồn lực cho phát triển, giảm gánh nặng cho hệ thống ngân hàng và tạo nền tảng tài chính vững chắc cho giai đoạn tăng trưởng mới.