Người về đem tới mùa xuân-Bài 2: Gieo mầm “hạt giống” cách mạng

Chuyện lớn hóa chuyện nhà

Rời hang Pác Bó, ánh nắng ấm áp giăng nhẹ trên lối nhỏ quanh xóm xua bớt cái lạnh giá mùa đông. Đoàn chúng tôi dừng lại trước một ngôi nhà gỗ phủ mái tôn, bên trái có một bệ đá ghi hàng chữ: Nhà cụ Dương Văn Đình-nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh thường tiếp xúc với quần chúng để tuyên truyền cách mạng từ năm 1941 đến 1945. Bước vào bên trong, bàn thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt trang trọng trên tường. Giữa nhà kê một chiếc bàn gỗ mà gia đình cụ Đình dùng để đón Bác vào bữa cơm trưa năm 1961, sau buổi Bác gặp gỡ nhân dân các dân tộc Pác Bó, Hà Quảng ở khu ruộng Nà Chang.

Chị Vi Thị Hồng Thoa, hướng dẫn viên của Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng giới thiệu: Đây là một trong những gia đình đã gắn bó sâu nặng với cách mạng từ những ngày đầu. Trước kia, ngôi nhà là nhà sàn, nay đã sửa thành nhà trệt nhưng vẫn giữ lại một số cột nhà, khung gỗ cũ của ngôi nhà xưa. Chính tại đây, Bác Hồ nhiều lần qua lại, gặp gỡ, nói chuyện, động viên, truyền lửa cho đồng bào và cán bộ địa phương. Nhiều người đến tham quan đặt câu hỏi, dưới những mái nhà đơn sơ, mộc mạc là thế, vì sao phong trào cách mạng ở đây vẫn phát triển mạnh mẽ? Câu trả lời chính là từ việc Bác Hồ đã để lại những chỉ dẫn rất cụ thể, gần gũi mà đến nay các bậc cao niên trong làng và hồi ký về Bác Hồ vẫn nhắc lại để dạy con cháu.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và các gia đình có công với cách mạng, nhân dịp Người lên thăm tỉnh Cao Bằng và thăm lại đồng bào Pác Bó, tháng 2-1961. Ảnh tư liệu

Chị Thoa kể: Lần đầu chuyện trò giữa ông Dương Văn Đình và "Ông Cụ" còn chệch choạc vì người thì không thạo tiếng địa phương, người thì không biết tiếng phổ thông, rồi hai người cùng dùng tiếng Quảng Đông, thỉnh thoảng bút đàm bằng chữ Hán. Bác hỏi chuyện Tết, hỏi sức khỏe, hỏi công việc làm ăn. Ông Dương Văn Đình nói thật hết những nỗi khổ của dân làng bị tổng lý, kỳ hào làm nhục, lòng căm tức bốc lên theo từng câu chữ. “Ông Cụ” nghe, rồi từ tốn nói:

- Phải. Cái cảnh nước mất nhà tan vì bọn đế quốc phong kiến thì khổ sở thế đấy. Nhưng trước hết phải đồng lòng, hiệp sức đánh đuổi bằng được bọn đế quốc ra khỏi bờ cõi mới mong yên ổn làm ăn được.

Ông Dương Văn Đình chưa thông, lại thưa thẳng: Bọn đế quốc thì tôi chẳng biết đâu, nhưng sờ sờ trước mắt chúng tôi là bọn tổng lý, kỳ hào thì ác sao mà ác! Tôi vẫn cho bọn này là đáng ghét nhất đấy!

"Ông Cụ" chỉ tay vào một cái cây gần đó, giải thích thêm: Tôi nói thế này cho cụ dễ hiểu hơn. Dân ta như cái cây. Bọn tổng lý, kỳ hào như cái đinh mà bọn đế quốc như cái búa. Búa đập vào đinh thì đinh mới cắm được vào cây. Muốn cho đinh không cắm được vào cây nữa thì việc cốt yếu là phải giật cho được cái búa, đánh gãy nó đi, vất bỏ nó đi. Bọn đế quốc mà bị đánh quỵ rồi thì những tổng lý, kỳ hào chẳng qua cũng là làng trên xóm dưới với ta cả, lo gì không uốn nắn được họ.

Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó nhìn từ trên cao. Ảnh: VĂN NGUYỄN

Mọi người cười vang, thán phục cách nói cụ thể mà chí lý. Trò chuyện hồi lâu, "Ông Cụ" lại bảo:

 - Tôi già vẫn đi làm cách mạng. Cụ già rồi cũng làm cách mạng được đấy!

Ông Dương Văn Đình giãy nảy:

- Ôi làm cách mạng như ông đồng chí thì tôi chả làm nổi đâu. Trông nom cửa nhà với xử kiện cho lũ cháu không xong.

- Cách mạng nhiều việc lắm, tùy tài, tùy sức, ai làm được gì thì làm việc đó. Các cụ giữ bí mật cho cách mạng, giúp đỡ và bảo vệ cán bộ qua lại công tác ở bản mình; trông nom, giúp đỡ gia đình để con cháu rảnh rang, yên tâm đi hoạt động cách mạng, ủng hộ cách mạng. Mà những việc ấy thì cụ cũng đang làm cả rồi!

Ông Đình sướng quá, gật gù: A, tưởng thế nào, chứ làm cách mạng như thế thì tôi làm được!

Biết thêm những câu chuyện của Bác Hồ tại đây, chúng tôi càng thêm thán phục Người. Cái tài của Bác là nói chuyện lớn mà hóa nhỏ, chuyện cách mạng mà nghe gần như chuyện nhà mình. Người già thì lo giữ bí mật, mấy bà mấy chị nấu thêm nồi cháo bẹ, nắm cơm lam cho cán bộ, bọn trẻ con ngồi canh đầu ngõ, gặp người lạ thì chạy về báo. Ai cũng nghĩ mình “có phần” trong việc lớn, mà thật ra cũng chỉ làm những việc bình thường mình vẫn đang làm. Chính từ đó, “hàng rào quần chúng” dựng lên quanh hang đá, thành lá chắn vững chãi chở che cách mạng.

Lễ dâng nước, dâng hương vào đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pác Bó. Ảnh: CHU HIỆU

Huấn luyện cán bộ trong lòng nhân dân

Rời nhà ông Dương Văn Đình, chúng tôi quay trở lại tham quan Nhà trưng bày, một không gian trang nghiêm nằm trong Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó với nhiều nguồn tài liệu phong phú về Bác và tỉnh Cao Bằng. Chị Thoa giới thiệu thêm: Bác Hồ về đây, ngoài những buổi chuyện trò, động viên dân bản, điều mà người già, trẻ nhỏ trong làng vẫn nhớ mãi chính là cách Bác quan tâm đến việc xây dựng lực lượng, đào tạo cán bộ cho cách mạng. Nhiều người vẫn kể, ở Pác Bó, không chỉ có “hàng rào quần chúng” che chở cho cán bộ, mà chính Bác Hồ đã trực tiếp chỉ bảo, dìu dắt từng người, từng việc. Người dạy cán bộ từ cách nghĩ, cách làm cho tới việc phải làm sao để dân tin, dân yêu, dân phục.

Trong bài viết "Bác Hồ đến bản tôi" (sách "Bác Hồ về nước", Nhà xuất bản Văn học, 2006), ông Dương Đại Lâm kể lại khá tường tận: Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy, muốn làm công tác tốt thì mỗi cán bộ, đảng viên phải xây dựng, tu dưỡng cho mình đạo đức cách mạng. Phải làm cho dân tin, dân yêu, dân phục. Muốn làm cho dân tin phải trung thành, thật thà với cách mạng, với lợi ích của nhân dân. Muốn làm cho dân yêu phải kính già, yêu trẻ, đoàn kết với mọi người, đúng đắn với phụ nữ. Muốn làm cho dân phục phải đứng vững trước quần chúng, khi gặp khó khăn, phải xông vào chỗ nguy nan để giải quyết những khó khăn cho quần chúng. Người cán bộ khi đã làm cho dân tin, dân yêu, dân phục thì đi dân nhớ, ở dân thương. Có như vậy mới vận động được quần chúng và có vận động được quần chúng thì lực lượng ta mới mạnh, cách mạng mới thành công.

Bác còn căn dặn làm cách mạng tốt thôi chưa đủ, còn phải là người con tốt của gia đình. Phải có kế hoạch làm ăn, khi việc nhà làm tốt, thu xếp đâu vào đấy thì đi làm việc công bao nhiêu, các cụ cũng vẫn vui vẻ. Dạy công tác cách mạng, Người vạch 5 bước công tác, một là điều tra, hai là tuyên truyền, ba là tổ chức, bốn là huấn luyện, năm là đấu tranh. Để huấn luyện cán bộ, Người giao làm từng việc, kiểm tra tỉ mỉ từng bước công tác. Làm xong mỗi việc, mọi người thường báo cáo lại để rút kinh nghiệm cho lần sau. Do có đường lối và phương pháp đúng, phong trào cách mạng ngày càng phát triển nhanh, có nơi tự động xin cử cán bộ về gây dựng giúp phong trào.

Chị Thoa cho biết thêm, thời kỳ ở Khuổi Nặm, Bác quan tâm dạy cán bộ tự túc, tăng gia sản xuất. Một hôm các cán bộ bẫy được con gà lôi đẹp, xin Bác để nuôi, nhưng cứ mỗi sáng là gà gáy không bảo đảm bí mật nên các đồng chí đề nghị thịt gà. Bác đồng ý nhưng cho thịt vào cuối tuần, vì lúc đó các cán bộ mới về. Thịt gà là món ăn sang lúc bấy giờ nhưng thực chất Bác chỉ cho lấy phần lòng làm món ăn tươi, còn lại phần thịt, Bác cho trộn với muối, ớt, nấu cô thành món ăn mặn để dự trữ, kể cả thịt lợn, Bác cũng cho làm như vậy.

Không chỉ dạy cách mạng, Bác còn rất chú ý đến đời sống văn hóa của cán bộ và nhân dân. Chính Bác đã dạy các đồng chí biết đọc, biết viết. Nhiều người nông dân bình dị, trình độ văn hóa không có, mới trình độ văn hóa lớp hai thôi nhưng Bác đã dìu dắt, dạy dỗ, hăng hái tham gia cách mạng, thành cán bộ tốt. Nhờ sự sâu sát của Bác, phong trào học văn hóa trong thời kỳ này lên rất cao. Ở đâu có cơ sở của ta là có trường bình dân học vụ. Riêng Hà Quảng có tới 10 trường dạy văn hóa (3 trường tổng và 7 trường xã) số học sinh lên tới 546 người.

Từ Pác Bó, chỉ trong một thời gian ngắn, những quyết sách lớn đã ra đời, những lớp cán bộ đầu tiên được tôi luyện, phong trào quần chúng lớn mạnh không ngừng. Đó là tiền đề để cách mạng Việt Nam chuyển mình, tiến bước vững chắc trên con đường độc lập, tự do.