Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về định danh và xác thực điện tử

Thiết lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất về định danh và xác thực điện tử

Trình bày Tờ trình về dự án luật tại phiên họp, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết dự thảo luật có bố cục gồm 8 chương với 46 điều, quy định về định danh và xác thực điện tử; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Luật được xây dựng và ban hành nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất và có hiệu lực pháp lý cao về định danh và xác thực điện tử, làm cơ sở cho việc tạo lập, quản lý, sử dụng danh tính điện tử trong các hoạt động quản lý nhà nước, giao dịch điện tử và phát triển kinh tế số, xã hội số.

Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về định danh và xác thực điện tử, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ chủ quyền số quốc gia.

Tạo cơ sở pháp lý cho việc định danh thống nhất các thực thể trong môi trường vật lý và môi trường điện tử, qua đó làm nền tảng cho kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống thông tin.

Hoàn thiện cơ chế quản lý tập trung, thống nhất hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia, thúc đẩy cung cấp dịch vụ xác thực tin cậy cho các giao dịch điện tử, bảo đảm minh bạch, an toàn và phù hợp thông lệ quốc tế.

Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số. Tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định là nguyên nhân của những vướng mắc, bất cập lớn, cơ bản, mang tính phổ quát, là điểm nghẽn cần phải tháo gỡ trong thực tiễn triển khai định danh và xác thực điện tử thời gian qua. Bảo đảm rà soát tất cả các luật, nghị quyết của Quốc hội về quy định nhiệm vụ quản lý nhà nước thuộc lĩnh vực định danh và xác thực điện tử; đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với các luật, nghị quyết có liên quan; tính khả thi của các chính sách của Luật trong điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam hiện nay; khảo sát, nghiên cứu học hỏi có chọn lọc các kinh nghiệm phù hợp của pháp luật nước ngoài về định danh và xác thực điện tử.

Về các nội dung cơ bản, dự thảo Luật xây dựng khuôn khổ pháp lý chung, thống nhất về định danh và xác thực điện tử, quy định các vấn đề có tính nguyên tắc về đối tượng, mô hình thực hiện hoạt động định danh điện tử; tạo lập, quản lý, sử dụng danh tính điện tử và mã định danh; xác thực điện tử; dữ liệu, hệ thống và nền tảng định danh và xác thực điện tử; dịch vụ định danh, xác thực điện tử; liên thông, hợp tác quốc tế; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và quản lý nhà nước về định danh, xác thực điện tử.

Đồng thời, dự thảo Luật được thiết kế theo hướng không quy định lại các quy trình, thủ tục và quan hệ quản lý đã được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh mà thiết lập cơ chế chung để nhận diện, liên kết và xác thực các đối tượng trên môi trường điện tử. Đối với những nội dung thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành như đăng ký, xác lập quyền sở hữu, quyền sử dụng, quản lý sản phẩm, hàng hóa, tài sản, giao dịch, thanh toán, lưu trữ và các hoạt động chuyên ngành khác thì tiếp tục thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.

Dự thảo đồng thời quy định nguyên tắc không thu thập lại dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và cho phép kế thừa quy trình, thủ tục chuyên ngành đã đáp ứng yêu cầu phục vụ định danh điện tử, qua đó hạn chế phát sinh quy trình, thủ tục trùng lặp.

Tạo nền tảng nhận diện số tin cậy phòng, chống tội phạm mạng

Thẩm tra về dự án luật, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại (UBQPANĐN) nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật; khẳng định việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới tư duy lập pháp; luật hóa các quy định đang tồn tại phân tán tại các văn bản dưới luật; bảo đảm tính đồng bộ với các luật chuyên ngành; khắc phục các vướng mắc qua thực tiễn thi hành các nghị định hiện hành; đáp ứng nhu cầu thực tiễn, tạo nền tảng nhận diện số tin cậy, phòng, chống tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và thúc đẩy phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số.

Nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ bản bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan và bảo đảm tính khả thi. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát kỹ quy định về thu thập, lưu trữ, xác thực dữ liệu sinh trắc học để bảo đảm không xâm phạm quyền riêng tư; rà soát với các Hiệp định thương mại tự do về dòng chảy dữ liệu tự do và công nhận danh tính nước ngoài; đánh giá kỹ tính khả thi về hạ tầng công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực khi áp dụng định danh đối với các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất.

Hồ sơ dự án Luật được Chính phủ chuẩn bị đầy đủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến.

Về tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Thường trực UBQPANĐN cơ bản nhất trí với tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị bổ sung một điều quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật để phân định rõ ranh giới với các luật chuyên ngành (Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân...).

Về đối tượng định danh điện tử (Điều 7), Thường trực UBQPANĐN cơ bản nhất trí với đối tượng định danh điện tử tại Điều 7 và thấy rằng quy định mở rộng đối tượng định danh điện tử sang thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất là phù hợp xu thế. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, phạm vi đối tượng định danh điện tử tại Điều 7 quá rộng, nên đề nghị thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích; cân nhắc tính khả thi khi định danh các đối tượng phi vật chất phức tạp (tệp dữ liệu, ứng dụng, sự kiện, hành vi); đánh giá kỹ nguy cơ lộ lọt thông tin đối với đối tượng định danh thuộc bí mật nhà nước và áp lực lên hạ tầng xử lý dữ liệu lớn.

Về thông tin tạo lập danh tính điện tử (Điều 11, Điều 13), Thường trực UBQPANĐN cơ bản nhất trí với quy định tại Điều 11 và Điều 13 dự thảo Luật. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng việc giao cơ quan chuyên ngành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tự quyết định các trường thông tin thu thập dễ dẫn đến lạm dụng, xâm phạm quyền riêng tư. Đề nghị bổ sung quy định khung về các trường thông tin được phép thu thập; giao Chính phủ quy định giới hạn tối đa, ban hành Khung tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc và quán triệt nguyên tắc thu thập tối thiểu, bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu.

Về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp (Điều 45), có ý kiến đề nghị quy định rõ giá trị pháp lý chuyển tiếp của tài khoản VNeID, mã định danh, danh tính điện tử và chữ ký số đã cấp theo quy định hiện hành; xác định lộ trình chuẩn hóa hạ tầng, mã định danh đang vận hành để không làm gián đoạn giao dịch. Về thời điểm có hiệu lực thi hành, có ý kiến đề nghị quy định thời điểm có hiệu lực phù hợp, tạo đủ thời gian cho các chủ thể chuẩn bị hạ tầng, nhân lực thích ứng, tránh tạo khoảng trống hay điểm nghẽn pháp lý.

Tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Kết luận nội dung Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới tư duy lập pháp; cụ thể hóa quy định tại Điều 21 Hiến pháp về bảo đảm quyền riêng tư và an toàn thông tin cá nhân; luật hóa các quy định đang tồn tại phân tán tại các văn bản dưới luật; khắc phục các hạn chế, vướng mắc qua thực tiễn thi hành và tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, góp phần phòng chống lừa đảo trực tuyến và thúc đẩy phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao quá trình chuẩn bị công phu, nghiêm túc hồ sơ dự án luật của Chính phủ, của Bộ Công an, sự chủ động, tích cực phối hợp chặt chẽ của Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cùng Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong công tác thẩm tra, tham gia thẩm tra sơ bộ, bảo đảm chất lượng, đúng tiến độ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra sơ bộ, tập trung rà soát và hoàn thiện các nội dung quan trọng. Cụ thể, tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật với hệ thống pháp luật, nghiên cứu bổ sung quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật để phân định rõ ranh giới với các luật chuyên ngành.

Đồng thời, rà soát, đánh giá kỹ tính khả thi đối với quy định về đối tượng định danh điện tử, bao gồm các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất tại Điều 7; phân định rõ danh mục đối tượng bắt buộc thực hiện phục vụ quản lý nhà nước và danh mục khuyến khích giao dịch tự nguyện.

Rà soát quy định chặt chẽ việc thu thập dữ liệu sinh trắc học (ADN, giọng nói, khuôn mặt) nhằm bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và quy định khung trong Luật về các trường hợp thông tin danh tính điện tử được phép thu thập. Rà soát quy định trong Luật về thẩm quyền, căn cứ, thời hạn tạm dừng, hủy bỏ danh tính điện tử; bổ sung cơ chế xử lý khẩn cấp khi có nguy cơ đe dọa an toàn hệ thống; quy định rõ trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại của tổ chức cung cấp dịch vụ khi để xảy ra sự cố lừa đảo, giả mạo sinh trắc học, lộ lọt dữ liệu hoặc sai sót gây thiệt hại cho cơ quan, tổ chức, cá nhân…

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, sau Phiên họp, Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an và các cơ quan có liên quan khẩn trương nghiên cứu tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra sơ bộ để hoàn thiện dự án Luật, đảm bảo tiến độ, chất lượng; giao Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại chủ trì, phối hợp với Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban khác của Quốc hội tiến hành thẩm tra chính thức dự án Luật để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.