Mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” - Từ thí điểm đến chuyển động toàn hệ thống

Đổi mới mô hình quản trị ở cơ sở chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân. Với Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, Hà Nội lựa chọn hai xã Thư Lâm và Phúc Thịnh là địa phương triển khai thí điểm. 124 xã, phường còn lại chủ động rà soát, lựa chọn những tiêu chí phù hợp để triển khai ngay.

Phương thức “thí điểm tập trung - chuyển động toàn hệ thống” cho thấy một tư duy mới: Không chờ mô hình hoàn thiện rồi mới nhân rộng, mà vừa làm, kiểm chứng, vừa lan tỏa những cách làm hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng không phải là hoàn thành đủ số lượng tiêu chí, mà là xây dựng mô hình quản trị xã, phường hiện đại, công khai, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả; phát huy dân chủ, nâng cao chất lượng cuộc sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân.

Đó cũng là nội dung Hà Nội chuyển động hôm nay đề cập. Cùng trao đổi về chủ đề: Mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” - Từ thí điểm đến chuyển động toàn hệ thống có sự tham gia nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng (Ban Tổ chức Trung ương) Nguyễn Đức Hà; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công.

Từ chủ trương của thành phố, những chuyển động đầu tiên đã được cụ thể hóa bằng chương trình hành động, bộ tiêu chí và trách nhiệm thực hiện của từng cấp, từng ngành. Đáng chú ý, xã Thư Lâm vừa phát động “100 ngày hành động vì Thư Lâm phát triển, vì hạnh phúc của nhân dân”.

Chủ động triển khai để sớm mang lại lợi ích cho người dân

Ông Nguyễn Đức Hà đánh giá cao việc Hà Nội quyết định mở rộng triển khai Bộ tiêu chí đánh giá chính quyền cấp xã sau khi thí điểm tại hai địa phương, thay vì chờ đợi quá trình sơ kết kéo dài mới nhân rộng. Đây là biểu hiện rõ nét của tinh thần chủ động, quyết liệt, không chần chừ trong tổ chức thực hiện, phù hợp với yêu cầu "nói là làm, làm ngay, làm khẩn trương, làm đến cùng".

Ông Nguyễn Đức Hà cho rằng, nếu một mô hình đã chứng minh được hiệu quả thì việc triển khai sớm sẽ tránh lãng phí thời gian và nhanh chóng đưa những giá trị tích cực vào thực tiễn. Mục tiêu cuối cùng của mọi mô hình quản lý không nằm ở tên gọi hay hình thức tổ chức mà là mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Vì vậy, những giải pháp có thể nâng cao chất lượng phục vụ cần được triển khai ngay, không nên chờ đợi. Sự đồng tình, kỳ vọng của người dân trong những ngày đầu triển khai cũng là minh chứng cho tính đúng đắn của chủ trương này.

Thiết kế bộ tiêu chí thống nhất nhưng bảo đảm tính linh hoạt

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công, việc xây dựng cơ chế triển khai Bộ tiêu chí cần bảo đảm thống nhất về mục tiêu và các chuẩn tối thiểu, đồng thời tạo không gian để từng xã, phường lựa chọn cách thức, trọng tâm và lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế.

Bà Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, mọi địa phương cần thực hiện nhóm tiêu chí cốt lõi về chất lượng phục vụ người dân, kỷ luật hành chính, công khai, minh bạch, an sinh xã hội, bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ công và trách nhiệm giải trình. Tuy nhiên, bên cạnh các tiêu chí bắt buộc, mỗi địa phương có thể lựa chọn thêm những tiêu chí phù hợp với đặc thù của mình, như trật tự đô thị, quản lý chung cư, vệ sinh môi trường đối với phường hoặc sinh kế, đất đai đối với xã.

Theo bà Trần Thị Diệu Oanh, quyền lựa chọn phải đi đôi với trách nhiệm giải trình thông qua việc công khai lý do lựa chọn tiêu chí, kết quả đầu ra, thời hạn xử lý và cơ chế kiểm tra, đánh giá minh bạch. Đây là điều kiện để bảo đảm bộ tiêu chí vừa thống nhất, vừa phát huy hiệu quả trong thực tiễn quản trị ở từng địa phương.

Xây dựng lộ trình triển khai theo nhóm tiêu chí, lấy người dân làm trung tâm

Theo bà Trần Thị Diệu Oanh, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, gắn với hệ thống tiêu chí cụ thể.

"Các địa phương đang phải thực hiện nhiều nhiệm vụ, trong đó có yêu cầu hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng. Vì vậy, cần xây dựng lộ trình triển khai và phân nhóm tiêu chí theo mức độ ưu tiên, tránh tạo áp lực quá lớn khiến việc thực hiện chỉ mang tính hình thức", chuyên gia này nhận định.

Theo đó, nhóm tiêu chí ưu tiên trước hết cần tập trung vào việc kiện toàn tổ chức bộ máy, phân công, phân cấp rõ ràng, tăng cường kiểm tra, giám sát; đồng thời bảo đảm hoạt động thông suốt của các trung tâm phục vụ hành chính công, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và nền tảng số.

Nhóm tiêu chí thứ hai là hướng đến những lĩnh vực người dân có thể cảm nhận rõ sự thay đổi, như y tế, giáo dục, an sinh xã hội, vệ sinh môi trường và chất lượng dịch vụ công. Đây là những yếu tố góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với mô hình chính quyền mới.

Thứ ba, đối với nhóm tiêu chí dài hạn, bà Trần Thị Diệu Oanh cho rằng cần tập trung xây dựng các chương trình, đề án về đô thị thông minh, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian phát triển. Những nội dung này cần được triển khai theo lộ trình cụ thể, gắn với nguồn lực và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Bên cạnh đó, để bảo đảm hiệu quả triển khai, các địa phương cần được hỗ trợ theo đúng nhu cầu thực tiễn. "Nơi nào thiếu cán bộ có chuyên môn sâu thì cần bổ sung nhân lực; nơi nào thiếu hạ tầng kỹ thuật hoặc nền tảng dữ liệu số thì cần ưu tiên đầu tư. Có thể nghiên cứu thành lập các tổ chuyên gia hoặc cơ chế dùng chung nguồn lực để hỗ trợ các địa phương", chuyên gia này đề xuất.

Theo bà Trần Thị Diệu Oanh, việc triển khai mô hình mới cần bảo đảm các tiêu chuẩn tối thiểu nhưng vẫn linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Quan trọng nhất là ưu tiên những nội dung tác động trực tiếp đến đời sống người dân, giúp người dân sớm cảm nhận được những chuyển biến tích cực từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Cấp ủy giữ vai trò hạt nhân, huy động sức mạnh toàn hệ thống chính trị

Việc xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa là một chủ trương mới, có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị ở cơ sở. Theo ông Nguyễn Đức Hà, để chủ trương này đi vào cuộc sống, yếu tố quyết định chính là sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và phát huy sức mạnh đoàn kết của nhân dân.

Ông Nguyễn Đức Hà cho rằng, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là việc chưa có tiền lệ, vì vậy quá trình triển khai chắc chắn sẽ đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, thậm chí có những vấn đề phức tạp, nhạy cảm chưa thể lường hết.

Chính vì vậy, theo ông, yêu cầu đầu tiên là phải bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy Đảng trong toàn bộ quá trình triển khai. Vai trò của cấp ủy không chỉ dừng lại ở việc ban hành chủ trương hay phát động phong trào mà phải xuyên suốt từ khâu chuẩn bị, tổ chức thực hiện đến tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm.

“Ngay trong giai đoạn chuẩn bị đã phải rất quyết liệt; khi triển khai càng phải quyết liệt hơn và đến khi tổng kết cũng cần được thực hiện nghiêm túc để kịp thời rút ra những bài học thực tiễn. Đây là quá trình liên tục chứ không chỉ sôi nổi ở giai đoạn đầu”, ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh.

Bên cạnh vai trò hạt nhân lãnh đạo của cấp ủy, ông cho rằng, đây là nhiệm vụ lớn, khó và phức tạp nên không thể chỉ dựa vào tổ chức Đảng mà cần sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Theo đó, chính quyền các cấp phải chủ động tổ chức thực hiện; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội như Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội Cựu chiến binh… cần phát huy tốt vai trò tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận trong xã hội. Mỗi tổ chức, mỗi lực lượng đều có trách nhiệm và vai trò riêng trong việc hiện thực hóa chủ trương.

Ông Nguyễn Đức Hà cho rằng, khi tất cả các thành phần trong hệ thống chính trị cùng chung mục tiêu, phối hợp chặt chẽ và hành động thống nhất sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần bảo đảm quá trình triển khai đạt hiệu quả thực chất.

Đặc biệt, theo ông, nguồn lực quan trọng nhất vẫn là sức mạnh của nhân dân. Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa chỉ có thể thành công khi nhận được sự đồng tình, ủng hộ và tham gia tích cực của người dân.

Cùng với sự lãnh đạo của cấp ủy và sự phối hợp của hệ thống chính trị, việc khơi dậy tinh thần trách nhiệm, huy động trí tuệ và sự tham gia của người dân sẽ là yếu tố quyết định thành công của mô hình.

Một yêu cầu quan trọng khác được ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh là quá trình triển khai cần bảo đảm tính linh hoạt, chủ động và cầu thị. Đây là mô hình mới nên chắc chắn sẽ phát sinh những vấn đề ngoài dự kiến. Vì vậy, các địa phương cần thường xuyên theo dõi, đánh giá, kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp.

Đối với những khó khăn, vướng mắc vượt quá thẩm quyền của cấp cơ sở, cần chủ động báo cáo cấp trên để được hướng dẫn, tháo gỡ, tránh để tồn tại kéo dài ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện.

Theo ông, việc triển khai cần được thực hiện theo phương châm “vừa làm, vừa rút kinh nghiệm”, kịp thời bổ sung, hoàn thiện cách làm trên cơ sở thực tiễn. Khi những mô hình hiệu quả được nhân rộng, những kết quả tích cực sẽ lan tỏa, tạo niềm tin và động lực để các địa phương tiếp tục triển khai với chất lượng ngày càng cao.

“Chỉ khi có sự lãnh đạo quyết liệt của cấp ủy, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phát huy sức mạnh của nhân dân và chủ động điều chỉnh trong quá trình thực hiện thì việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa mới có thể đạt được kết quả như mong muốn”, ông Nguyễn Đức Hà khẳng định.

Yếu tố nền tảng để xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa"

Chia sẻ yếu tố cốt lõi trong xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" là xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, quản trị phục vụ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, ông Nguyễn Đức Hà nêu quan điểm: Đây là nội dung có ý nghĩa quyết định nhất, vừa là nền tảng, vừa mang tính đột phá, đồng thời có vai trò chi phối và tác động đến việc triển khai 7 nội dung còn lại.

Ông Nguyễn Đức Hà phân tích, trước hết cần làm rõ khái niệm hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh. Đó là sự vững mạnh của Đảng bộ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Khi tất cả các tổ chức này cùng vững mạnh sẽ tạo nên nền tảng để thực hiện thành công các mục tiêu phát triển.

Về quản trị phục vụ, theo ông Nguyễn Đức Hà, đây là sự thay đổi mang tính căn bản trong tư duy và phương thức hoạt động của chính quyền cơ sở. Nếu trước đây chủ yếu là tư duy quản lý hành chính, tập trung giải quyết từng vấn đề riêng lẻ thì nay phải chuyển sang tư duy quản trị toàn diện trên địa bàn. Mỗi vấn đề được xem xét và xử lý trong mối liên hệ tổng thể, mang tính hệ thống, với mục tiêu cuối cùng là phục vụ người dân và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Đối với nội dung phát huy quyền làm chủ của nhân dân, ông Nguyễn Đức Hà cho rằng, đây là mục tiêu cuối cùng mà Đảng hướng tới. Mọi chủ trương, nhiệm vụ và giải pháp, dù khác nhau, đều nhằm tạo điều kiện để người dân thực sự làm chủ. Khi người dân phát huy được đầy đủ quyền làm chủ, tinh thần chủ động và khả năng sáng tạo của mình thì sự nghiệp phát triển mới có thể thành công.

"Thực tiễn cho thấy mọi sáng kiến, phát kiến và đổi mới đều xuất phát từ cơ sở, từ chính người dân", ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh.

Nhân dân là chủ thể trong xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa

Đánh giá về vai trò của nhân dân trong quá trình triển khai mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh, khi người dân cảm thấy hài lòng, đồng tình với chủ trương, chính sách thì họ sẽ tích cực tham gia thực hiện. Mọi chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước cũng như các phong trào do tổ chức chính trị - xã hội phát động chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi có sự hưởng ứng của nhân dân.

Vì vậy, trong quá trình triển khai mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, cần thực hiện đầy đủ phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Đây là chủ trương rất rõ ràng, nhất quán.

Từ đó có thể khẳng định, Đảng ta luôn xác định “dân là gốc”, chứ không chỉ dừng ở quan điểm “lấy dân làm gốc”. Điều này thể hiện rõ quan điểm của Đảng cũng như yêu cầu xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Chính quyền cơ sở phải chịu trách nhiệm về kết quả người dân được thụ hưởng

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Bộ 54 tiêu chí được xây dựng trong đề án là bước chuyển quan trọng từ phương thức điều hành chủ yếu dựa trên quản lý hành chính sang quản trị phục vụ hiện đại, lấy mục tiêu và kết quả định lượng làm thước đo. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với chính quyền cơ sở, không chỉ hoàn thành đúng quy trình, thủ tục mà quan trọng hơn là phải chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng, đó là người dân được thụ hưởng như thế nào.

Theo đó, khi chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, hướng đến mục tiêu và kết quả có thể đo lường được, chính quyền cơ sở cần thay đổi cách tiếp cận trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Việc đánh giá không chỉ dừng lại ở việc thủ tục hành chính có được giải quyết nhanh hơn, người dân có phải đi lại nhiều hay không, mà cần nhìn nhận sâu hơn về mức độ hài lòng, hiệu quả thực chất và những lợi ích mà người dân nhận được sau quá trình giải quyết công việc.

“Không chỉ là việc các thủ tục có được giải quyết nhanh hơn hay không, người dân có phải đi lại nhiều hay không, mà còn phải xem người dân có thực sự được thụ hưởng từ những thay đổi trong giải quyết thủ tục hành chính, các kiến nghị có được xử lý đến cùng hay không, những nhóm yếu thế có được quan tâm, hỗ trợ hay không”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho biết.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, điều này gắn với yêu cầu về quản trị bao trùm, trong đó chất lượng cuộc sống của người dân phải thực sự được cải thiện. Đây chính là trách nhiệm mới của chính quyền cơ sở trong giai đoạn hiện nay, chuyển trọng tâm từ việc hoàn thành nhiệm vụ theo quy trình sang hướng đến kết quả đầu ra và sự thụ hưởng thực chất của người dân.

Bên cạnh đó, việc thực hiện Bộ 54 tiêu chí cũng liên quan trực tiếp đến việc tạo dựng sự đồng thuận trong nhân dân thông qua hoạt động của chính quyền cơ sở. Vì vậy, mỗi tiêu chí cần được xác định rõ người thực hiện, rõ công việc, rõ trách nhiệm; đồng thời xác định cụ thể đơn vị chủ trì, cá nhân chịu trách nhiệm, nguồn lực thực hiện, dữ liệu, quy trình và phương thức triển khai.

“Tất cả phải được công khai, minh bạch. Trong trường hợp thực hiện chưa đúng yêu cầu, các cơ quan có trách nhiệm phải giải trình, công khai các vấn đề liên quan”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, đối với người dân, sự thay đổi lớn nhất là được tiếp cận và thụ hưởng tốt hơn những lợi ích từ quá trình đổi mới phương thức quản trị của chính quyền. Quyền lợi của người dân không chỉ được thể hiện ở việc được hưởng các chính sách an sinh xã hội, được sống trong môi trường tốt hơn, mà còn ở việc được tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện, đánh giá và kiểm tra kết quả.

“Nếu trước đây người dân chủ yếu là đối tượng thụ hưởng một cách thụ động thì nay người dân sẽ trở thành chủ thể tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện, đánh giá, kiểm tra kết quả cuối cùng. Người dân vừa tham gia, vừa trực tiếp thụ hưởng những thành quả đó”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho biết.

Cùng với sự tham gia của người dân, các thiết chế như HĐND, Mặt trận Tổ quốc sẽ tiếp tục phát huy vai trò giám sát, phối hợp với nhân dân để bảo đảm các lợi ích được triển khai hiệu quả, đúng mục tiêu đề ra.

Phát huy thế mạnh từng địa phương để tạo chuyển biến thực chất

Đánh giá về việc triển khai Đề án với 9 nhóm giải pháp và 54 tiêu chí, ông Nguyễn Đức Hà cho rằng, chủ trương của Hà Nội trong việc thí điểm tập trung, đồng thời tạo sự chuyển động trong toàn hệ thống là một cách làm phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay.

Theo ông Nguyễn Đức Hà, 126 xã, phường của Hà Nội có những điểm chung, có thể áp dụng thống nhất một số tiêu chí, nhưng mỗi địa phương cũng có những đặc điểm, điều kiện, thế mạnh và khó khăn riêng. Vì vậy, việc triển khai cần bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn của từng địa bàn.

“Mỗi xã, phường lại có những đặc điểm riêng, tình hình riêng, sắc thái riêng, văn hóa riêng, phong tục tập quán riêng. Nói cách khác, mỗi đơn vị có thế mạnh riêng, có thuận lợi riêng, đồng thời cũng có những khó khăn riêng”, ông Nguyễn Đức Hà phân tích.

Theo ông Nguyễn Đức Hà, trong 54 tiêu chí được áp dụng tại hai xã thí điểm, sẽ có nhiều tiêu chí có thể triển khai đồng bộ tại tất cả các xã, phường. Chẳng hạn, việc phát huy dân chủ, xây dựng đời sống văn hóa là những nội dung mà cả khu vực đô thị và nông thôn đều cần quan tâm thực hiện.

Tuy nhiên, cùng với các tiêu chí chung, mỗi địa phương cần lựa chọn những nội dung phù hợp với điều kiện riêng để tạo ra hiệu quả thực chất. Đây cũng là điểm phù hợp trong cách tiếp cận của Hà Nội khi vừa triển khai tập trung tại hai xã thí điểm, vừa mở rộng để 124 xã, phường còn lại chủ động lựa chọn những nội dung phù hợp.

“Có thể địa phương này lựa chọn 5 nội dung, địa phương khác lựa chọn 7 hoặc 10 nội dung để triển khai. Điều quan trọng là những nội dung đó phù hợp, hiệu quả và có thể tạo ra chuyển biến thực chất”, ông Nguyễn Đức Hà cho biết.

Cách làm này không chỉ tạo điều kiện để các địa phương phát huy nội lực, chủ động trong quá trình triển khai, mà còn tạo ra sự trao đổi, học hỏi kinh nghiệm giữa các xã, phường. Thực tiễn từ quá trình thực hiện tại nhiều địa phương có thể bổ sung, hoàn thiện thêm cho mô hình tại hai xã thí điểm.

“Tôi cho rằng đây là một chủ trương rất hay, rất đúng, giúp huy động được sức mạnh tổng hợp không chỉ ở một vài địa điểm thí điểm mà trên toàn bộ các xã, phường của thành phố Hà Nội”, ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh.

Đo lường hiệu quả chính quyền bằng cả mức độ hài lòng và chỉ số hạnh phúc của người dân

Theo bà Trần Thị Diệu Oanh, mức độ hài lòng của người dân đối với hoạt động của chính quyền và chỉ số hạnh phúc, chất lượng cuộc sống là hai nhóm chỉ số có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất. Vì vậy, cần xây dựng phương pháp đánh giá toàn diện để phản ánh đúng hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền mới.

"Mức độ hài lòng phản ánh trải nghiệm trực tiếp của người dân khi thực hiện thủ tục hành chính, sử dụng dịch vụ công hoặc làm việc với cán bộ, công chức. Trong khi đó, chỉ số hạnh phúc và chất lượng cuộc sống có phạm vi rộng hơn, được hình thành từ nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế, giáo dục, môi trường, không gian sống và các dịch vụ xã hội", bà Trần Thị Diệu Oanh phân tích.

Bà Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, việc khảo sát không nên chỉ dựa vào một vài câu hỏi hoặc thực hiện theo hình thức để hoàn thành chỉ tiêu. Thay vào đó, cần lựa chọn mẫu khảo sát khoa học, có sự tham gia của đơn vị độc lập và cơ chế giám sát khách quan từ MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và người dân.

Đặc biệt, mẫu khảo sát cần bảo đảm tính đại diện, phản ánh đầy đủ ý kiến của các nhóm đối tượng như người cao tuổi, người khuyết tật, người có hoàn cảnh khó khăn và những người gặp trở ngại trong tiếp cận dịch vụ công trực tuyến. Đây là những nhóm dễ bị bỏ sót trong quá trình chuyển đổi số nếu không có phương pháp khảo sát phù hợp.

Bà Trần Thị Diệu Oanh cũng đề xuất đa dạng hóa hình thức thu thập thông tin, kết hợp khảo sát trực tiếp, trực tuyến, qua điện thoại và tại cộng đồng nhằm nâng cao độ tin cậy của dữ liệu. Đồng thời, kết quả khảo sát cần được đối chiếu với các số liệu thực tế như tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn, kết quả xử lý phản ánh, kiến nghị và các chỉ số quản trị khác.

"Quan trọng nhất là toàn bộ quá trình đo lường phải minh bạch, có thể kiểm tra, đối chiếu và xác thực. Chỉ khi đó, các chỉ số đánh giá mới phản ánh đúng chất lượng hoạt động của chính quyền và mức độ thụ hưởng thực tế của người dân", chuyên gia nhấn mạnh.

Cũng tại cuộc trò chuyện, bà Trần Thị Diệu Oanh đưa ra nhận định, dữ liệu phải phản ánh đúng thực tiễn, phục vụ quản trị dựa trên bằng chứng.

Theo đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ đánh giá hoạt động của chính quyền địa phương có ý nghĩa quan trọng trong đổi mới phương thức quản trị theo hướng dựa trên bằng chứng. Thông qua dữ liệu, cơ quan quản lý có thể sớm nhận diện những địa bàn còn tồn tại, những lĩnh vực chưa được xử lý hiệu quả để kịp thời điều chỉnh.

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ là một thành phần của hệ thống đánh giá và không thể phản ánh đầy đủ thực trạng nếu tách rời các yếu tố thực tiễn. "Một số nhóm người dân còn hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ số nên nếu chỉ dựa vào dữ liệu điện tử thì kết quả đánh giá sẽ chưa toàn diện", bà Trần Thị Diệu Oanh phân tích.

Để xây dựng hệ thống dữ liệu tin cậy, theo chuyên gia này, cần bảo đảm ít nhất bốn yêu cầu. Thứ nhất, xây dựng bộ tiêu chuẩn dữ liệu thống nhất, bảo đảm khả năng liên thông giữa các phường và các sở, ngành. Thứ hai, dữ liệu phải được cập nhật thường xuyên, phản ánh đúng tình hình thực tế. Thứ ba, hệ thống phải bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và quyền truy cập dữ liệu của người dân theo quy định. Thứ tư, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập và công khai đối với những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá.

Chuyên gia cũng lưu ý, khi xây dựng bộ tiêu chí chấm điểm hoặc xếp hạng chính quyền cơ sở cần tính đến đặc thù của từng địa phương. Những phường có quy mô dân số lớn, khối lượng công việc nhiều hoặc số lượng phản ánh, kiến nghị cao không đồng nghĩa với việc hoạt động kém hiệu quả. Ngược lại, đó có thể là dấu hiệu cho thấy người dân tin tưởng và chủ động sử dụng các kênh tương tác với chính quyền.

"Hệ thống dữ liệu phải giúp đánh giá đúng thực chất, có khả năng truy xuất, bảo đảm an toàn thông tin và quan trọng nhất là hỗ trợ nâng cao chất lượng quản trị, chứ không chỉ phục vụ việc xếp hạng hay tạo ra các bảng điểm mang tính hình thức", bà Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Chuyển từ tư duy hành chính sang tư duy phục vụ, kiến tạo phát triển

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, để mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” vận hành hiệu quả theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trước hết đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở phải thay đổi căn bản tư duy thực thi công vụ. Đây là yếu tố quyết định để hiện thực hóa 54 tiêu chí của mô hình.

Bà cho rằng, nền hành chính hiện nay đang chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phục vụ, kiến tạo và phát triển. Vì vậy, cán bộ, công chức không chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước mà cần trở thành người đồng hành, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp giải quyết công việc một cách hiệu quả nhất.

“Nếu trước đây cán bộ thường đặt câu hỏi "mình có thẩm quyền làm việc này hay không", thì nay cần chuyển sang tư duy "làm thế nào để giải quyết tốt nhất nhu cầu chính đáng của người dân". Đó cũng chính là tinh thần xuyên suốt của 54 tiêu chí xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa - lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và nâng cao chất lượng cuộc sống”, bà Oanh nhấn mạnh.

Theo bà Trần Thị Diệu Oanh, yêu cầu đối với cán bộ cấp xã hiện nay cũng cao hơn rất nhiều so với trước đây. Nếu trước kia công chức chủ yếu xử lý từng vụ việc riêng lẻ thì nay phải có năng lực quản trị tổng hợp, nhìn nhận toàn bộ quy trình, phối hợp nhiều lĩnh vực để giải quyết vấn đề một cách đồng bộ, hiệu quả.

Để đáp ứng yêu cầu đó, ngoài sự chủ động tự học, tự rèn luyện và tự đổi mới của mỗi cán bộ, các cấp chính quyền cũng cần tạo điều kiện về cơ chế, chính sách và nguồn lực, đặc biệt là công tác đào tạo, bồi dưỡng gắn với vị trí việc làm và năng lực thực thi.

Theo bà, các cơ sở đào tạo như Học viện Hành chính và Quản trị công đang đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng đồng kiến tạo nhằm giúp đội ngũ cán bộ hình thành tư duy quản trị hiện đại, thích ứng với yêu cầu của nền hành chính phục vụ. Đồng thời, việc giao thẩm quyền cũng phải đi đôi với bảo đảm các điều kiện về nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất để cán bộ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Phân nhóm xã, phường để đầu tư nguồn lực đúng trọng tâm

Ở góc độ tổ chức thực hiện, ông Nguyễn Đức Hà cho rằng, để triển khai hiệu quả mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", thành phố cần có cơ chế phân loại các địa phương theo nhóm có điều kiện phát triển tương đồng, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

Theo ông, dù cùng là phường nhưng điều kiện phát triển giữa các phường trung tâm với những phường mới được chuyển từ xã vùng ven là rất khác nhau. Tương tự, giữa các xã cũng tồn tại sự khác biệt về quy mô dân số, điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng và thế mạnh phát triển. Vì vậy, việc phân nhóm các xã, phường sẽ giúp thành phố có cơ sở để tập trung chỉ đạo, bố trí nguồn lực và hỗ trợ đúng đối tượng.

“Cùng là phường nhưng có phường là khu vực lõi đô thị, có phường mới được nâng cấp từ xã. Hay cùng là xã nhưng mỗi nơi lại có điều kiện, lợi thế khác nhau. Do đó, cần phân nhóm những địa phương có đặc điểm tương đồng để bổ sung nguồn lực, tăng cường cán bộ và có giải pháp hỗ trợ phù hợp hơn”, ông Nguyễn Đức Hà đề xuất.

Theo ông, khi được phân nhóm khoa học, các địa phương sẽ được hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế, từ tăng cường cán bộ có chuyên môn, đầu tư hạ tầng số, bố trí nguồn lực tài chính đến triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm từng nhóm.

Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế khoảng cách phát triển giữa các địa phương, bảo đảm mọi xã, phường đều có đủ điều kiện thực hiện hiệu quả các tiêu chí của mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.

Người đứng đầu có vai trò đặc biệt quan trọng

Trong quá trình triển khai mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của người đứng đầu.

Theo đó, để đáp ứng yêu cầu của mô hình mới, toàn bộ đội ngũ cán bộ phải vận hành đồng bộ, mỗi người thực hiện đúng chức trách, các bộ phận phối hợp nhịp nhàng như một guồng máy thống nhất. Trong đó, người đứng đầu giữ vai trò chỉ huy, điều hành và kết nối toàn bộ hệ thống.

“Người đứng đầu không chỉ tạo động lực, khơi dậy khí thế làm việc mà còn lan tỏa niềm tin, xây dựng môi trường làm việc tích cực, phát huy hiệu quả hoạt động của từng bộ phận và của cả hệ thống chính trị ở cơ sở”, ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh.

Về việc lấy mức độ hài lòng của người dân làm căn cứ đánh giá, ông khẳng định mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" là mang lại lợi ích, nâng cao đời sống và hạnh phúc cho người dân. Vì vậy, phải lấy sự hài lòng và ý kiến phản ánh của người dân làm thước đo kết quả hoạt động.

"Sự hài lòng của người dân là thước đo tổng hợp và đúng đắn nhất để đánh giá kết quả hoạt động của cả hệ thống chính trị, chứ không chỉ của một cán bộ hay một cơ quan", ông Nguyễn Đức Hà chia sẻ.

Đánh giá thực chất để chuẩn hóa và nhân rộng mô hình

Nói về những kết quả cốt lõi để khẳng định mô hình thành công, bà Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, chúng ta sẽ tiến hành tổng kết quá trình thí điểm. Theo đó, việc hoàn thành 54 tiêu chí mới chỉ là điều kiện cần. Tuy nhiên, thành công của mô hình cần được đánh giá trên 5 phương diện.

Thứ nhất là những thay đổi cụ thể trong đời sống của người dân. Thứ hai là năng lực tự đổi mới của bộ máy. Thứ ba là mức độ tin tưởng và sự tham gia thực chất của người dân trong quá trình xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Thứ tư là việc chấp hành, tuân thủ pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch. Thứ năm là khả năng duy trì, nhân rộng mô hình và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

“Theo tôi, điểm cốt lõi là cần chuẩn hóa phương pháp xác định vấn đề, sự phù hợp tại mỗi địa phương; quy trình phối hợp; cơ chế phân bổ, giám sát nguồn lực; hệ thống dữ liệu; trách nhiệm giải trình và phương thức để người dân tham gia. Đây là những yếu tố rất quan trọng để có thể nhân rộng mô hình nhưng không sao chép máy móc”, bà Oanh nhấn mạnh.

Từ các nội dung đề cập và trao đổi trong Hà Nội chuyển động có thể khẳng định, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là một bộ tiêu chí hay một mô hình thí điểm. Đây là quá trình đổi mới tư duy quản trị từ cơ sở, trong đó mỗi nhiệm vụ phải hướng đến những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của người dân.

Thực tiễn tại các xã Thư Lâm, Phúc Thịnh cho thấy, giá trị của thí điểm nằm ở khả năng kiểm chứng cách làm mới, nhận diện những điểm nghẽn và tạo động lực để toàn hệ thống cùng chuyển động. Bộ tiêu chí là khung định hướng; còn hiệu quả phải được đo bằng chất lượng dịch vụ công, môi trường sống, niềm tin, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân.

Để mô hình đi vào thực chất, cần sự chỉ đạo thống nhất của thành phố, sự chủ động và trách nhiệm của chính quyền cơ sở, sự giám sát của các tổ chức và đặc biệt là sự tham gia trực tiếp của người dân. Không chạy theo số lượng tiêu chí, không làm đẹp báo cáo; mỗi kết quả phải có thể kiểm chứng và mỗi hạn chế phải được công khai để tiếp tục điều chỉnh.

Khi chính quyền gần dân hơn, lắng nghe tốt hơn và giải quyết công việc hiệu quả hơn, hạnh phúc của nhân dân không còn là một khẩu hiệu, mà trở thành thước đo cụ thể của quá trình phát triển Thủ đô.