Sáng 21/11/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực với 488/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 97,8% tổng số đại biểu Quốc hội. Ý nghĩa lớn nhất của đạo luật là thể chế hóa nguyên tắc "điện phải đi trước một bước" tại Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị, với những quy định tập trung tháo gỡ các nút thắt đã cản trở phát triển nguồn điện, lưới điện suốt nhiều năm.

Toàn cảnh Quốc hội bỏ phiếu thông qua Luật Điện lực sửa đổi vào sáng 21/11/2026.
Sửa luật vì thực tiễn không thể chờ đợiMùa hè 2026 là phép thử, ngày 24/6, công suất phụ tải cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW, tăng 6% so với đỉnh năm 2025, theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026. Hệ thống trụ được, không cắt điện luân phiên, nhờ kịch bản chuẩn bị sớm, nhờ đường dây 500 kV mạch 3 nâng gấp đôi năng lực truyền tải Trung, Bắc từ 2.500 MW lên 5.000 MW.
Bài học rút ra rất rõ: một công trình hoàn thành sớm hôm qua góp phần bảo đảm đủ điện cho mùa hè hôm nay. Ngược lại, một thủ tục kéo dài hôm nay có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu điện ngày mai. Tại Công văn số 10790/VPCP-CN ngày 22/10/2026, Văn phòng Chính phủ đã truyền đạt yêu cầu tiết giảm tối thiểu 3.000 MW phụ tải giờ cao điểm trong năm 2027. Luật được sửa vì thực tiễn không chờ được. Đó là lựa chọn có trách nhiệm, không phải sự vội vàng.
Ba ý nghĩa của đạo luật
Đưa nghị quyết của Đảng thành luật
Nghị quyết số 70-NQ/TW yêu cầu "xây dựng thị trường năng lượng đồng bộ, cạnh tranh, minh bạch", "áp dụng giá thị trường đối với mọi loại hình năng lượng, không bù chéo giữa các nhóm khách hàng"; đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển năng lượng và "chấm dứt tình trạng doanh nghiệp nhà nước chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo các hợp đồng đã ký với doanh nghiệp tư nhân".
Luật sửa đổi cụ thể hóa những định hướng này: giá điện vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước; phạm vi độc quyền nhà nước được thu hẹp; đầu tư lưới truyền tải được mở cho phương thức đối tác công tư; cơ chế mua bán điện trực tiếp được hoàn thiện. Các cơ chế đặc thù đã triển khai theo Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội được luật hóa, chuyển từ giải pháp có thời hạn thành quy định ổn định. Với nhà đầu tư, sự ổn định ấy có giá trị không kém bất kỳ ưu đãi nào.
Tháo điểm nghẽn bằng quy định cụ thể
Điểm khác biệt của lần sửa đổi này là tập trung tháo gỡ những nút thắt cụ thể, từ hàng chục dự án điện tái tạo chuyển tiếp chưa chốt giá đến chuỗi dự án điện khí LNG chậm triển khai. Luật đưa ra các cơ chế xử lý: xác lập tính ràng buộc của kết quả trúng thầu; đàm phán giá điện trong khung giá; áp dụng giá công suất cho nguồn điện nền; miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án đã có trong quy hoạch.

Miễn thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. "Miễn một thủ tục nhưng không giảm yêu cầu về quản lý", Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định tại Quốc hội, phiên họp toàn thể thông qua luật sáng 21/11. Nội dung được cắt giảm là sự trùng lặp trong thẩm định; các yêu cầu về đất đai, môi trường, quốc phòng, an ninh vẫn phải được bảo đảm đầy đủ.
Hướng đi này đã có kết quả bước đầu. Tại họp báo Chính phủ ngày 03/10/2026, 172 dự án điện tái tạo với tổng công suất gần 9.800 MW được công bố đã tháo gỡ vướng mắc. Luật sửa đổi biến cách gỡ từng vụ việc thành cơ chế chung, để dự án sau không phải chờ gỡ từng cái.
Bảo vệ người dùng điện
Đạo luật mở đường cho đầu tư nhưng không để người dân gánh mọi rủi ro. Thông điệp Bộ trưởng nhiều lần nhấn mạnh trước Quốc hội là không thể chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư sang Nhà nước rồi tính vào hóa đơn tiền điện của người dân. Luật tạo điều kiện để nhà đầu tư thu hồi chi phí hợp lý, không bảo lãnh lợi nhuận.
Việc áp dụng giá điện sinh hoạt theo giờ cần tính đến khả năng thích ứng của từng nhóm hộ. Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực chiều 3/11/2026, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) lưu ý, gia đình công nhân tan ca buổi chiều khó chuyển bữa cơm, giờ học của con sang đêm khuya. Luật không áp dụng ngay giá điện theo giờ đối với hộ sinh hoạt mà giao Thủ tướng Chính phủ quyết định lộ trình, chỉ triển khai khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Việc xóa bù chéo cũng được thực hiện từng bước, theo lộ trình. Các khoản chi phí chưa được bù đắp trong giá bán lẻ điện bình quân phải được kiểm toán độc lập.
Minh bạch giá điện là nền tảng của niềm tin. Theo EVN, giá thành sản xuất, kinh doanh điện năm 2025 là 2.092,70 đồng/kWh, thấp hơn mức giá bán lẻ điện bình quân 2.204,0655 đồng/kWh, chưa bao gồm VAT, áp dụng từ ngày 10/5/2025. Công khai chi phí giúp người dân có thêm cơ sở giám sát, đối chiếu căn cứ điều chỉnh giá điện. Theo dữ liệu tháng 3/2026 của GlobalPetrolPrices, giá điện hộ gia đình tại Việt Nam bằng khoảng 45% mức bình quân thế giới trong phạm vi khảo sát của tổ chức này.
Mở đường cho điện sạch, thị trường điện và công nghệ mới
Luật mở ra ba hướng phát triển với khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn.
Trước hết là thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh thực chất. Việc hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp và các cấp độ thị trường điện tạo điều kiện để doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu, chủ động lựa chọn nguồn điện sạch. Đây cũng là định hướng được Nghị quyết số 70-NQ/TW xác định: "tăng cường quyền lựa chọn của khách hàng sử dụng điện".

Tiếp đến là mở đường phát triển năng lượng và công nghệ mới, với các quy định rõ ràng hơn về chứng chỉ năng lượng tái tạo, lưu trữ điện, điện gió ngoài khơi và lò phản ứng hạt nhân mô đun nhỏ. Những quy định này góp phần giải quyết bài toán được Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nêu tại hội trường: năng lượng tái tạo có tính không liên tục, chi phí biên gần bằng không và không có dự phòng quay, nên phải được phát triển đồng bộ với hệ thống lưu trữ và lưới điện thông minh.
Cuối cùng là phân cấp, địa phương được giao thêm thẩm quyền, trong đó có thẩm định, phê duyệt phương án bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện liên tỉnh. Phân cấp đi kèm trách nhiệm thực thi, đúng tinh thần Bộ trưởng nhấn mạnh khi giải trình.
Ba việc phải làm ngay
Luật tốt mới là điều kiện cần. Hiệu quả của đạo luật phụ thuộc vào ba việc.
Văn bản hướng dẫn phải được ban hành kịp thời. Luật có hiệu lực từ ngày 1/6/2027, trong khi thời gian chuẩn bị chỉ còn hơn sáu tháng. Nhiều nội dung then chốt được giao Chính phủ quy định chi tiết, gồm chấp thuận nhà đầu tư, điều kiện cấp giấy phép, cơ chế giá công suất và thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo. Bộ trưởng cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo chuẩn bị các văn bản này nhằm tránh khoảng trống pháp lý và ách tắc khi triển khai. Nghị quyết số 70-NQ/TW yêu cầu cắt giảm 30 - 50% thời gian thực hiện thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ. Nếu nghị định chậm được ban hành, điểm nghẽn sẽ chỉ chuyển từ luật sang văn bản dưới luật.
Quy hoạch phải theo kịp. Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công Thương cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII. Luật quy định quy hoạch điện phải cập nhật phụ tải lớn, cơ cấu nguồn nền, nguồn linh hoạt, công suất dự phòng. Quy hoạch đi trước thì dự án mới có đường đi.
Lộ trình xóa bù chéo phải thận trọng. Đây là định hướng đúng theo Nghị quyết số 70-NQ/TW, nhưng tác động trực tiếp đến hóa đơn tiền điện của hàng chục triệu hộ dân. Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Đoàn Cà Mau) đề nghị xây dựng lộ trình gắn với đánh giá tác động đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách và người dân vùng sâu, vùng xa. Chính sách hỗ trợ tiền điện được luật hóa sẽ tạo điểm tựa an sinh cho bước chuyển này.
Áp lực vẫn còn lớn. Đại biểu Nguyễn Cao Sơn cảnh báo giá thiết bị điện tăng 2040% so với cùng kỳ. Theo Bộ Công Thương, tỷ lệ tổn thất điện năng còn khoảng 6%, thời gian mất điện bình quân của mỗi khách hàng khoảng 230 phút/năm. Những thách thức này không thể được giải quyết chỉ bằng việc sửa luật, mà đòi hỏi hành động cụ thể và hiệu quả từ bộ máy thực thi.
| Từ thủy điện Hòa Bình khởi công năm 1979 tới đường dây 500 kV mạch 3, mỗi bước trưởng thành của ngành điện gắn với một quyết sách đúng lúc. Luật Điện lực sửa đổi là quyết sách như thế cho giai đoạn tăng trưởng hai con số. Văn bản đã thông qua; việc biến nó thành nhà máy, đường dây và hóa đơn minh bạch là trách nhiệm từ hôm nay của Chính phủ, Bộ Công Thương, địa phương và doanh nghiệp. Năng lượng đi trước một bước thì thể chế phải đi trước năng lượng một bước. |
Nguồn tin: moit.gov.vn
Ý kiến bạn đọc
Những tin cũ hơn