Động lực thực chất cho tăng trưởng

Có 9 bộ, cơ quan và 17 địa phương có tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung của cả nước trở lên. 24 bộ, cơ quan và 17 địa phương giải ngân dưới tỷ lệ trung bình cả nước; có 3 đơn vị có tỷ lệ dưới 6% hoặc chưa giải ngân. Các bộ, ngành địa phương cũng đã phân bổ chi tiết hơn 1 triệu tỷ đồng, tương đương 97,4% kế hoạch Thủ tướng giao. Còn khoảng 26.985 tỷ đồng, tương đương 2,6% kế hoạch chưa được các đơn vị phân bổ chi tiết.

Như vậy có thể thấy, sau 8 tháng, giải ngân vốn đầu tư công đã có chuyển biến tích cực. Cụ thể, so với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tăng 3,5 điểm phần trăm, tương ứng với số vốn hơn 100 nghìn tỷ đồng. Tốc độ giải ngân trong tháng 8 cũng tăng khoảng 1,2 lần so với tháng 7, cho thấy xu hướng cũ vẫn đang lặp lại đó là tăng tốc khi bước vào những tháng cuối năm. Dù vậy, áp lực giải ngân 100% vốn đầu tư công vẫn rất lớn khi còn tới gần một nửa vốn phải giải ngân trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến hết tháng 1/2027 theo quy định.

Theo lý giải của Bộ Tài chính, nguyên nhân tiến độ giải ngân của các dự án liên quan đến sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn chậm là do một số quy định giữa các luật, nghị định, thông tư còn mâu thuẫn. Một số địa phương chưa kịp thời kiện toàn bộ máy; UBND cấp xã không có ban quản lý dự án xây dựng chuyên trách; do thay đổi về trách nhiệm, quyền hạn, quy trình quản lý dự án tại địa phương; nhiều dự án phải tạm dừng để rà soát, đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn.

Ngoài ra, còn có khó khăn về giải phóng mặt bằng như xác định giá, nguồn gốc sử dụng đất. Việc hoàn thiện hồ sơ thu hồi đất còn qua nhiều bước; địa phương có nhiều bảng giá đất do thực hiện sáp nhập; nguồn cung vật liệu xây dựng hạn chế, giá tăng đột biến so với thời điểm mời thầu làm tăng chi phí dự án... Do chậm trễ trong lập, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch, nhất là các quy hoạch chi tiết và chỉ giới đường đỏ. Mặt khác, điều kiện thời tiết diễn biến bất lợi, phức tạp cũng dẫn tới tiến độ thi công không bảo đảm.

Trong các nguyên nhân này, một chuyên gia cho rằng, nếu xác định thứ tự ưu tiên, trước tiên nên tập trung vào giải phóng mặt và khả năng triển khai của từng dự án. Thực tế, giải phóng mặt bằng vẫn là “nút thắt” của nhiều dự án. Không có mặt bằng thì dù đã bố trí vốn; nhà thầu, vật liệu đã sẵn sàng cũng không thể triển khai. Ưu tiên tiếp theo là phân loại dự án theo khả năng giải ngân. Dự án nào đủ mặt bằng, đủ thủ tục, có khả năng thì phải tập trung mọi nguồn lực để triển khai. Dự án nào vướng nhưng có thể tháo gỡ trong thời gian ngắn thì xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý. Dự án nào không thể giải ngân thì kiên quyết điều chuyển vốn, không để xảy ra tình trạng vốn chờ dự án.

Vai trò của đầu tư công được xác định là dẫn dắt, kích hoạt dòng vốn tư nhân và FDI, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ tăng trưởng nhanh và bền vững. Đây cũng là động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, phát triển hạ tầng đồng bộ và mở ra không gian phát triển mới. Do đó, nguồn vốn này phải được đẩy nhanh tiến độ giải ngân, đi cùng với bảo đảm chất lượng công trình, hiệu quả sử dụng vốn.

Với riêng chặng cuối của năm 2026, theo ý kiến của một chuyên gia, cần thực hiện đồng thời yêu cầu đẩy nhanh tiến độ nhưng không hạ chuẩn. Giải ngân nhanh nhưng phải đúng dự án, đúng khối lượng, đúng pháp luật. Có như vậy, việc giải ngân số vốn còn lại không chỉ là hoàn thành kế hoạch mà còn trở thành một động lực thực chất cho tăng trưởng những tháng cuối năm 2026 và những năm tiếp theo.