Đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng công tác bầu cử

Với nhiều điều chỉnh quan trọng về thời điểm, quy trình và phương thức tổ chức, công tác bầu cử lần này thể hiện rõ quyết tâm đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng đại biểu và hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử trong nhiệm kỳ mới.

Điều chỉnh thời điểm, rút ngắn quy trình

Điểm mới nổi bật trước hết là việc ấn định ngày bầu cử vào 15-3-2026, sớm hơn khoảng 2 tháng so với thông lệ các nhiệm kỳ trước. Việc điều chỉnh được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết của Quốc hội về rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026.

Đây không đơn thuần là thay đổi mốc thời gian, mà là quyết định có ý nghĩa quan trọng. Tổ chức bầu cử sớm góp phần rút ngắn khoảng cách giữa Đại hội Đảng toàn quốc với kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, HĐND khóa mới; tạo điều kiện kiện toàn kịp thời nhân sự cấp cao, bảo đảm sự đồng bộ, liên thông đội ngũ cán bộ chủ chốt trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Qua đó, cấp ủy nhiệm kỳ mới có điều kiện sớm cụ thể hóa, tổ chức thực hiện hiệu quả nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp và Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Cùng với điều chỉnh thời điểm, một đổi mới quan trọng khác là rút ngắn thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử. Theo đó, thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử giảm từ 70 ngày xuống còn 42 ngày, tức giảm 28 ngày so với trước đây. Các mốc hiệp thương, công bố danh sách người ứng cử, giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng được điều chỉnh tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ và tuân thủ pháp luật.

Việc rút ngắn quy trình thể hiện tinh thần cải cách, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về tính chủ động, chặt chẽ và trách nhiệm của các cơ quan phụ trách bầu cử ở mọi cấp. Mỗi khâu phải được tiến hành chính xác, công khai, minh bạch, bảo đảm đầy đủ quyền bầu cử và ứng cử của công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Đặc biệt, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được tổ chức trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây là lần đầu tiên công tác bầu cử triển khai theo mô hình tổ chức bộ máy mới, kéo theo việc điều chỉnh thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử phù hợp với cơ cấu chính quyền sau sắp xếp.

Thực tiễn đó đòi hỏi sự lãnh đạo sâu sát của cấp ủy; sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên; bảo đảm việc thành lập, phân công nhiệm vụ cho các tổ chức phụ trách bầu cử đúng quy định, không để khoảng trống trong quản lý, điều hành. Đây cũng là phép thử quan trọng đối với năng lực vận hành của bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình mới.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng, hiệu quả bầu cử

Nếu những điều chỉnh về thời điểm và quy trình thể hiện tư duy tổ chức khoa học, thì việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số chính là dấu ấn rõ nét về phương thức triển khai.

Nhiệm kỳ này, công nghệ thông tin được ứng dụng rộng rãi hơn trong quản lý danh sách cử tri, theo dõi tiến độ và tổng hợp kết quả bầu cử. Đặc biệt, Bộ Công an đã hướng dẫn khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID phục vụ lập danh sách và in thẻ cử tri, nên việc quản lý danh sách cử tri được thuận lợi hơn, tránh chồng chéo, bỏ sót.

Việc sử dụng dữ liệu dân cư quốc gia góp phần nâng cao độ chính xác, hạn chế sai sót trong rà soát; giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở; tăng cường tính minh bạch, đồng bộ trong quản lý thông tin cử tri. Đồng thời, yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu liên quan đến bầu cử được đặt ra nghiêm ngặt, phù hợp bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

Một điểm mới đáng chú ý của cuộc bầu cử lần này là đa dạng hóa hình thức tiếp xúc cử tri trong vận động bầu cử. Lần đầu tiên, hội nghị tiếp xúc cử tri có thể tổ chức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp hai hình thức, trên cơ sở Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND (ban hành ngày 24-6-2025, có hiệu lực từ ngày 1-7-2025).

Quy định này tạo điều kiện linh hoạt hơn trong vận động bầu cử, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin của cử tri, nhất là tại địa bàn rộng, điều kiện đi lại khó khăn. Tuy nhiên, việc tổ chức trực tuyến chỉ được thực hiện khi bảo đảm đầy đủ điều kiện kỹ thuật, an toàn thông tin và an ninh mạng, thể hiện rõ yêu cầu kỷ luật, kỷ cương trong toàn bộ quá trình.

Công tác chuẩn bị bầu cử được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở. Ngày 26-2, tại Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia Trần Thanh Mẫn chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai công tác bầu cử, kết nối với 34 điểm cầu cấp tỉnh và 3.321 điểm cầu cấp xã, cho thấy sự vào cuộc thống nhất của cả hệ thống chính trị.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Bộ Chính trị dành sự quan tâm đặc biệt tới cuộc bầu cử lần này và đã có kết luận quan trọng với 4 nội dung về: Công tác nhân sự; bầu đủ số lượng đại biểu Quốc hội, trong đó có đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ở Trung ương, bầu đủ số lượng đại biểu HĐND; công tác thông tin, tuyên truyền; chế độ thông tin, báo cáo.

Những điểm mới trong cuộc bầu đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 thể hiện rõ quyết tâm đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng đại biểu và hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử.

Thành công của cuộc bầu cử không chỉ được đo bằng tỷ lệ cử tri đi bầu, mà còn ở chất lượng đại biểu được lựa chọn, ở niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước và ở sự vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả của bộ máy quyền lực nhà nước trong nhiệm kỳ mới. Đó là yêu cầu chính trị cao nhất đặt ra đối với toàn hệ thống trong tổ chức cuộc bầu cử lần này.