Đánh thức tiềm năng kinh tế đêm, tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô

Khơi thông nguồn lực văn hóa, mở rộng không gian tăng trưởng

Trong định hướng phát triển của Hà Nội, kinh tế đêm đang dần được nhìn nhận như một bộ phận của hệ sinh thái kinh tế đô thị, có khả năng tạo thêm việc làm, mở rộng thị trường dịch vụ và gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu khai thác hiệu quả các nguồn lực văn hóa, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và đổi mới mô hình tăng trưởng của Thủ đô.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, kinh tế đêm của Hà Nội đã có bước phát triển với nhiều loại hình, từ tour tham quan di tích, biểu diễn nghệ thuật đến phố đi bộ, không gian ẩm thực, vui chơi, giải trí và thương mại. Thành phố hiện có 11 tour du lịch đêm, 9 tuyến phố đi bộ. Năm 2024, tổng số khách tham gia các tour đêm trên địa bàn ước đạt hơn 675.000 lượt. Riêng không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm và phụ cận thu hút khoảng 100.000-150.000 lượt khách mỗi tối cuối tuần. Những con số này cho thấy, nhu cầu trải nghiệm về đêm của người dân và du khách ngày càng rõ nét. Đây cũng là cơ sở để Hà Nội tiếp tục mở thêm sản phẩm, kéo dài thời gian hoạt động của các dịch vụ, gia tăng mức chi tiêu và tạo thêm giá trị từ những nguồn lực sẵn có.

Tiềm năng kinh tế đêm của Thủ đô trước hết nằm ở chiều sâu văn hóa và hệ thống di sản đặc sắc. Những không gian như Khu di tích Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, khu phố cổ hay các không gian văn hóa ven hồ không chỉ có giá trị tham quan ban ngày, mà còn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn khi được tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp vào buổi tối. Bên cạnh đó, Hà Nội có lợi thế về nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, làng nghề, sản phẩm thủ công, hoạt động sáng tạo và các không gian công cộng. Nếu được kết nối thành những sản phẩm có chủ đề, có bản sắc và khả năng phục vụ thường xuyên, các nguồn lực này có thể tạo nên chuỗi dịch vụ đa dạng, đáp ứng nhiều nhóm khách hàng.

Tại Đề án “Phát triển kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045” (được UBND thành phố Hà Nội ban hành tại Quyết định số 2419/QĐ-UBND ngày 9-5-2026), Hà Nội xác định mục tiêu từng bước đưa kinh tế đêm trở thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế dịch vụ Thủ đô, gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch, đổi mới sáng tạo và đô thị thông minh. Theo mục tiêu đặt ra, đến năm 2030, kinh tế đêm phấn đấu đóng góp khoảng 5% tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP); tỷ lệ chi tiêu ban đêm của khách du lịch đạt 25-30% tổng chi tiêu; thời gian lưu trú trung bình tăng lên 2,5-3,5 ngày. Thành phố định hướng phát triển từ 3-5 khu kinh tế đêm trọng điểm, trong đó có khu kinh tế đêm văn hóa - di sản tại phường Hoàn Kiếm, phường Cửa Nam; khu kinh tế đêm giải trí - hiện đại tại phường Tây Hồ; khu kinh tế đêm sáng tạo - công nghiệp tại xã Gia Lâm.

Đề án cũng đặt mục tiêu hình thành 3-5 sản phẩm, sự kiện ban đêm mang tính biểu tượng của Hà Nội, phát triển sản phẩm du lịch văn hóa ban đêm tại 100% di tích quốc gia đặc biệt, đồng thời tạo thêm việc làm và sinh kế cho người dân.

Những mục tiêu này đặt ra yêu cầu chuyển từ các hoạt động riêng lẻ sang phát triển kinh tế đêm có quy hoạch, có trọng tâm và có sự liên kết giữa văn hóa, du lịch, thương mại, dịch vụ. Qua đó, Hà Nội từng bước hình thành những không gian hoạt động ban đêm có bản sắc, sức cạnh tranh và khả năng đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế.

Đưa tinh thần của nghị quyết vào phát triển kinh tế đêm

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho phát triển nhanh và bền vững. Nghị quyết đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, phát huy giá trị di sản và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Đặt trong định hướng đó, phát triển kinh tế đêm là một cách thức cụ thể để đưa các giá trị văn hóa tham gia sâu hơn vào đời sống kinh tế. Di sản không chỉ được gìn giữ, bảo vệ, mà còn cần được phát huy thông qua những sản phẩm sáng tạo, có khả năng tiếp cận công chúng, tạo nguồn thu và đóng góp trở lại cho hoạt động bảo tồn.

Điều quan trọng là quá trình khai thác phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa giá trị truyền thống với phương thức tiếp cận hiện đại. Kinh tế đêm không thể chỉ được đánh giá bằng lượng khách hay doanh thu, mà còn cần được nhìn nhận qua khả năng lan tỏa giá trị văn hóa, tạo dựng môi trường sinh hoạt văn minh và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong khi đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW mở ra cơ sở quan trọng để đổi mới cách thức phát triển, quản lý và vận hành các sản phẩm kinh tế đêm. Từ ứng dụng công nghệ trong trình diễn di sản, xây dựng trải nghiệm tương tác, quảng bá điểm đến trên nền tảng số đến sử dụng dữ liệu để nắm bắt nhu cầu du khách, công nghệ có thể giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả quản lý. Đó không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn có thể tạo ra những hình thức trải nghiệm mới, mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa của công chúng.

Thực tế tại tour đêm “Tinh hoa đạo học” ở Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho thấy rõ hướng tiếp cận này. Không gian di tích được khai thác bằng nghệ thuật ánh sáng, trình chiếu 3D Mapping và trải nghiệm thực tế ảo, giúp du khách tiếp cận lịch sử, văn hóa theo cách trực quan hơn. Tour đêm được tổ chức vào thứ tư, thứ sáu, thứ bảy và chủ nhật hằng tuần, thường xuyên trong tình trạng “cháy vé”. Sức hút của sản phẩm cho thấy khi giá trị di sản được kết hợp với công nghệ và cách kể chuyện sáng tạo, không gian văn hóa có thể trở thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh.

Tiềm năng kinh tế đêm của Hà Nội không chỉ tập trung ở khu vực trung tâm hay những điểm đến di sản. Tại các địa bàn ngoại thành đang đô thị hóa nhanh, nhu cầu vui chơi, giải trí, mua sắm và giao lưu văn hóa của người dân, nhất là lực lượng lao động tại các khu công nghiệp, cũng mở ra dư địa phát triển dịch vụ.

Lễ hội mùa thu năm 2026 tại xã Thiên Lộc là một ví dụ. Trong những ngày diễn ra lễ hội, quảng trường xã Thiên Lộc trở thành điểm sinh hoạt văn hóa thu hút đông đảo người dân, công nhân Khu công nghiệp Thăng Long với nhiều hoạt động vui chơi, giải trí, mua sắm, ẩm thực. Theo thống kê từ UBND xã Thiên Lộc, chỉ trong 3 đêm đầu tiên, lễ hội đã thu hút hơn 30.000 lượt người tham gia. Hoạt động thương mại dịch vụ của các cơ sở, hộ kinh doanh tăng 300-400%, với 60 gian hàng và cửa hàng quanh khu vực, doanh thu ước đạt 4,6 tỷ đồng. Kết thúc đợt sự kiện, đến ngày 7-10-2026, tổng doanh thu ước đạt 6,1 tỷ đồng.

Theo lãnh đạo xã Thiên Lộc, lễ hội là dịp thử nghiệm mô hình kinh tế đêm, đánh giá khả năng thu hút người dân, huy động doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các lực lượng tại địa phương cùng tham gia. Xã định hướng xây dựng đề án kinh tế đêm trình thành phố phê duyệt, gắn với yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng quan tâm hơn đến thương mại - dịch vụ.

Từ một hoạt động lễ hội đến mô hình kinh tế đêm thường xuyên vẫn cần quá trình chuẩn bị, đánh giá và tổ chức bài bản. Tuy nhiên, thực tiễn tại xã Thiên Lộc cho thấy, phát triển kinh tế đêm ở cơ sở không nhất thiết bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn, mà có thể từ việc khai thác hiệu quả không gian công cộng, tổ chức hoạt động văn hóa phù hợp và kết nối nhu cầu của người dân với các hộ kinh doanh. Ở đó, người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa có thể trực tiếp tham gia tạo ra sản phẩm, cung ứng dịch vụ và hưởng lợi từ hoạt động kinh tế.

Để kinh tế đêm thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Hà Nội cần giải quyết đồng bộ những yêu cầu về quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, kết nối các điểm đến, chất lượng dịch vụ và cơ chế huy động nguồn lực xã hội. Cùng với đó là xây dựng sản phẩm có bản sắc, duy trì sức hấp dẫn và hình thành chuỗi dịch vụ đủ sức giữ chân du khách.

Với những không gian gắn với di sản, yêu cầu bảo tồn phải được đặt lên hàng đầu. Việc tổ chức hoạt động, sử dụng ánh sáng, âm thanh và công nghệ cần phù hợp với đặc điểm của từng di tích, tránh thương mại hóa đơn thuần hoặc làm ảnh hưởng đến cảnh quan, giá trị lịch sử, văn hóa; đồng thời, cần phát huy vai trò của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo trong xây dựng sản phẩm. Nguồn lực nhà nước giữ vai trò định hướng, đầu tư nền tảng và hoàn thiện cơ chế; nguồn lực xã hội cần được khuyến khích tham gia trên cơ sở minh bạch, hiệu quả và tuân thủ quy định.

Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 80-NQ/TW là phát triển văn hóa gắn với con người, lấy nhân dân làm chủ thể sáng tạo và thụ hưởng. Trong khi đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Kết hợp hai định hướng này trong phát triển kinh tế đêm sẽ giúp Hà Nội không chỉ mở rộng hoạt động dịch vụ, mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, phát huy sức mạnh văn hóa và năng lực sáng tạo của cộng đồng.