Chính phủ cải cách bằng những con số biết nói

Trao đổi với Tri thức - Znews, PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, chia sẻ góc nhìn về những chuyển động trong cải cách thể chế, công tác điều hành sau 100 ngày đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 của Chính phủ.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn. Ảnh: Duy Hiệu.

Khởi đầu từ cải cách thể chế

- Thưa PGS.TS Trần Hoàng Ngân, nếu dùng một cụm từ để khái quát 100 ngày điều hành đầu tiên của Chính phủ nhiệm kỳ 2026 - 2031, ông sẽ chọn cụm từ nào?

- Tôi chọn cụm từ "hành động".

100 ngày đầu nhiệm kỳ thường là giai đoạn định hình phương thức điều hành. Qua những quyết sách đã được ban hành, chúng ta thấy một tâm thế "vào cuộc" mạnh mẽ của Chính phủ. Bộ máy điều hành bắt đầu triển khai công việc ngay từ đầu nhiệm kỳ với tiến độ khẩn trương, mạch lạc.

Qua những quyết sách được ban hành, chúng ta thấy một tâm thế "vào cuộc" mạnh mẽ của Chính phủ.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân

Chỉ trong 15 ngày đầu, Chính phủ đã ban hành 8 nghị quyết, bãi bỏ 184 thủ tục hành chính, phân cấp 134 thủ tục từ Trung ương về địa phương; đồng thời đơn giản hóa 349 thủ tục và cắt giảm 890 điều kiện kinh doanh.

Đó là thời gian ngắn kỷ lục trong việc ban hành văn bản. Một cuộc cải cách môi trường kinh doanh "chưa từng có".

Theo tính toán của Chính phủ, những cải cách này giúp người dân và doanh nghiệp giảm khoảng 50% thời gian, chi phí so với năm 2024.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân nói, ông rất ấn tượng trước những con số trên khi Chính phủ tiến hành cải cách. Đồ họa có dùng AI.

Sau đó, Chính phủ tiếp tục ban hành thêm 3 nghị quyết, cắt giảm 60 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bãi bỏ thêm 290 thủ tục hành chính và 691 điều kiện kinh doanh.

Điều đáng chú ý không chỉ số lượng thủ tục được cắt giảm mà còn là cách tiếp cận trong cải cách, khi mục tiêu hướng tới là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Đây là bước chuyển từ quản lý bằng thủ tục sang quản trị theo kết quả, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

- Ông từng có thời gian là thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, trong số hàng loạt quyết sách và những kết quả ban đầu của Chính phủ nhiệm kỳ mới, điều gì khiến ông ấn tượng nhất?

- Điều tôi ấn tượng nhất là việc Chính phủ lần đầu tiên đưa chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) vào công tác xây dựng pháp luật của các bộ, ngành nhằm theo dõi tiến độ và chất lượng xây dựng dự thảo luật.

Khi mỗi nhiệm vụ gắn với chỉ tiêu, thời hạn và đơn vị chịu trách nhiệm, việc theo dõi sẽ minh bạch hơn, đồng thời nâng cao trách nhiệm thực thi và tình trạng đùn đẩy - vốn là căn bệnh kinh niên - sẽ dần dần bị triệt tiêu.

Việc này cũng cho thấy Chính phủ "nói đi đôi với làm", xu hướng quản trị dựa trên kết quả thay vì chỉ tập trung quy trình.

- Theo ông, việc áp dụng KPI sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế tồn tại nhiều năm qua thế nào?

- Điểm nghẽn thể chế chủ yếu nằm ở sự chồng chéo giữa các quy định pháp luật, khiến bộ máy vận hành như một "cỗ máy" có nhiều chi tiết không khớp, dẫn đến khó khăn trong quá trình thực thi và làm phát sinh tâm lý e ngại trách nhiệm ở một bộ phận cán bộ.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026 - phiên họp Chính phủ thường kỳ đầu tiên của Chính phủ khóa XVI. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.

Tuy nhiên, trong 100 ngày qua, tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt qua một cuộc cải cách môi trường kinh doanh. Chính phủ đã triển khai rà soát, cắt giảm nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh theo hướng đồng bộ hơn. Nếu kết hợp với cơ chế quản trị bằng KPI, sẽ tạo thêm cơ sở để nâng cao hiệu quả thực thi.

Trước hết, KPI giúp xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cá nhân thông qua mục tiêu và thời hạn cụ thể.

Thứ hai, việc theo dõi tiến độ thường xuyên tạo áp lực tích cực để các bộ, ngành chủ động xử lý công việc, hạn chế tình trạng chậm trễ hoặc đùn đẩy.

Thứ ba, khi mục tiêu cải cách hướng tới giảm chi phí, đơn giản hóa thủ tục hành chính thì người dân và doanh nghiệp sẽ là đối tượng hưởng lợi trực tiếp. Đây cũng là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả của quá trình cải cách thể chế.

Tăng trưởng cần nền tảng vững chắc

- Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, theo ông, điều gì cần quan tâm trong việc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số của nhiệm kỳ?

- Mục tiêu tăng trưởng 2 con số là thách thức không nhỏ khi thế giới còn nhiều yếu tố khó lường. Tuy nhiên, nếu nhìn vào kết quả 6 tháng đầu năm 2026 với mức tăng trưởng GDP 8,18% - cao nhất trong khoảng 15 năm - có cơ sở để kỳ vọng.

Điều quan trọng không chỉ là tốc độ mà còn là chất lượng tăng trưởng. Muốn duy trì đà này, Việt Nam cần giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng đầu tư, sản xuất.

Việc duy trì CPI ở mức dưới 5% đã tạo dư địa cho điều hành chính sách. Khi nền tảng vĩ mô ổn định, các giải pháp về đầu tư công, cải cách thể chế và phát triển khu vực tư nhân sẽ phát huy hiệu quả rõ hơn.

Tôi tin rằng, với cách thức điều hành hiện nay, Chính phủ không chỉ đặt ra con số để "đẹp báo cáo", mà hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình thông qua việc cải thiện chất lượng tăng trưởng.

- Thế còn vai trò của các chính sách an sinh xã hội trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng?

- Một chính sách an sinh tốt chính là công cụ điều hành kinh tế thông minh.

Tôi đặc biệt ấn tượng hình ảnh Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang thực hiện nghi lễ đưa anh linh và hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng hôm 6/7. Đây là minh chứng cho sự quan tâm công tác đền ơn đáp nghĩa và gìn giữ truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Trung ương, TP.HCM dâng hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: Duy Hiệu.

Song song đó, Chính phủ cũng chỉ đạo xử lý các dự án tồn đọng, điển hình là Dự án Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2 nhằm sớm đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao năng lực của hệ thống y tế và đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân.

Triển khai hiệu quả những chính sách hướng đến người dân sẽ góp phần củng cố niềm tin xã hội. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để người dân chung sức, đồng lòng cùng Chính phủ thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cũng như các quyết sách lớn.

Giữ nhịp cải cách

- Như ông chia sẻ, 100 ngày đầu nhiệm kỳ cho thấy những chuyển động hiệu quả trong cải cách thể chế và công tác điều hành. Vậy đâu sẽ là nhiệm vụ trọng tâm mà Chính phủ cần ưu tiên trong chặng đường tiếp theo?

- Tôi cho rằng điều quan trọng trước hết là giữ vững quyết tâm cải cách và kiên định mục tiêu phát triển đã đề ra. Những kết quả bước đầu trong 100 ngày thêm cơ sở để Chính phủ tiếp tục triển khai các giải pháp trong thời gian tới, đồng thời rà soát, hoàn thiện những nội dung còn bất cập trong quá trình thực hiện.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân. Ảnh: Duy Hiệu.

Kế đến là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Chính phủ đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng này và Quốc hội cũng đồng hành thông qua việc xem xét, hoàn thiện các luật, nghị quyết nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế.

Cùng đó, đẩy nhanh đầu tư kết cấu hạ tầng, nâng cao hiệu quả đầu tư công và xử lý các nguồn lực đang bị lãng phí, nhất là tài sản công, đất công. Việc xử lý dứt điểm những dự án tồn đọng cũng cần được nhìn nhận như những bài học để hoàn thiện cơ chế quản lý, tránh lặp lại những tồn tại tương tự trong thời gian tới.

Đồng thời thúc đẩy là phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Khi địa phương được trao quyền chủ động nhiều hơn, đồng thời có cơ chế giám sát và đánh giá rõ ràng, hiệu quả thực thi sẽ được nâng lên.

Một giải pháp rất quan trọng nữa là Nghị quyết 57/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cần được triển khai kiên trì với tầm nhìn dài hạn.

Khoa học công nghệ là lĩnh vực đòi hỏi sự đầu tư bài bản, dài hạn và có độ trễ; không thể mang lại kết quả "ăn ngay" hay lợi nhuận tức thì. Vì vậy, cần một hệ thống chính sách ổn định, ưu tiên nguồn lực cho những nghiên cứu mang tính đột phá.

Chúng ta phải kiên trì kiến tạo một hành lang pháp lý để khoa học công nghệ thực sự thấm sâu vào mọi ngành nghề, thực sự là động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

100 ngày chưa đủ để đánh giá thành công của một nhiệm kỳ, nhưng đủ để tạo dựng niềm tin.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân

100 ngày là khoảng thời gian quá ngắn, những kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu và sẽ cần thêm thời gian để được kiểm chứng.

Theo tôi, điều rất đáng ghi nhận là Chính phủ nhiệm kỳ mới đã "bắt tay" triển khai ngay các giải pháp về cải cách thể chế, hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tháo gỡ điểm nghẽn các dự án. Đây là cơ sở để người dân và cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng vào chặng đường tiếp theo của nhiệm kỳ.

100 ngày chưa đủ để đánh giá thành công của một nhiệm kỳ, nhưng đủ để tạo dựng niềm tin. Niềm tin ấy sẽ được củng cố khi những cải cách hôm nay tiếp tục được chuyển hóa thành những kết quả cụ thể trong phát triển kinh tế - xã hội và trong đời sống người dân.

- Xin cảm ơn ông!