Luật Điện lực sửa đổi: Bảy nhóm thay đổi lớn từ quy hoạch tới giá điện

Thứ bảy - 21/11/2026 00:36
Sáng 21/11/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đã được Quốc hội thông qua với 97,8% tổng số đại biểu tán thành. Luật tháo điểm nghẽn đầu tư nguồn, lưới điện, đổi mới cơ chế giá điện...chính thức có hiệu lực từ ngày 01/6/2027.

Tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, đã có 488/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15, bằng 97,8% tổng số đại biểu Quốc hội. Trước khi biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, thay mặt Chính phủ, báo cáo việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật.

Sáng 21/11/2026 Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Điện lực với 488/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành

Sáng 21/11/2026 Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Điện lực với 488/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành

Đây là lần sửa đổi thứ tư đối với Luật Điện lực số 61/2024/QH15 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 94/2025/QH15, Luật số 116/2025/QH15 và Luật số 135/2025/QH15. Vậy vì sao Luật Điện lực số 61/2024/QH15 mới có hiệu lực từ ngày 01/2/2025 cần tiếp tục sửa đổi chỉ sau gần 2 năm đi vào thực tế, vậy luật mới thay đổi những gì, người dân và doanh nghiệp chịu tác động ra sao là những câu hỏi được đặt ra.

Vì sao phải sửa Luật Điện lực lần này?

Câu trả lời nằm ở hai chữ "điểm nghẽn". Tờ trình số 820/TTr-CP ngày 02/10/2026 của Chính phủ nêu thẳng: thực tiễn phát sinh nhiều vấn đề mà Luật Điện lực số 61/2024/QH15 "chưa đáp ứng kịp như phân cấp, phân quyền; cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính; vướng mắc về quy hoạch, đầu tư xây dựng và lựa chọn nhà đầu tư; phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới; cơ chế giá điện linh hoạt; phát triển thị trường điện cạnh tranh".

Do đó, tại lần sửa đổi lần này, tinh  thần xuyên suốt của Luật Điện lực là tháo gỡ điểm nghẽn để đẩy nhanh đầu tư, bảo đảm an ninh cung ứng điện; đồng thời giữ vững kỷ cương trong đầu tư, kiểm soát chi phí và hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp, người dân. Theo đó, Chính phủ đã rà soát toàn diện dự thảo, chỉ sửa đổi những nội dung thực sự cần thiết, bảo đảm thống nhất với các luật liên quan.

Toàn cảnh Quốc hội bỏ phiếu thông qua Luật Điện lực sửa đổi vào sáng 21/11/2026. Ảnh: quochoi.vn

Toàn cảnh Quốc hội bỏ phiếu thông qua Luật Điện lực sửa đổi vào sáng 21/11/2026. Ảnh: quochoi.vn

Về chính trị, sau khi Luật được ban hành, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết xác định "năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân". Mục tiêu đến năm 2030 là tổng công suất các nguồn điện khoảng 183 tới 236 GW, tổng sản lượng điện khoảng 560 tới 624 tỷ kWh.

Khoảng cách tới mục tiêu ấy còn lớn, theo Cục Điện lực, đến tháng 9/2026 tổng công suất đặt của hệ thống điện quốc gia đạt khoảng 93,8 GW. Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026 tới 2030. Phát biểu tại Quốc hội ngày 31/10/2026, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) tính rằng với hệ số đàn hồi điện theo GDP khoảng 1,26 tới 1,28, nhu cầu điện có thể phải tăng trên 12,8% mỗi năm.

Một phần cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho thực hiện qua Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 tới 2030. Tại phiên thảo luận ngày 03/11, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nêu ba mục tiêu cốt lõi của lần sửa này: thể chế hóa Nghị quyết số 70-NQ/TW và luật hóa những nội dung đã thực hiện theo Nghị quyết số 253/2025/QH15; giải quyết đồng bộ phân cấp, phân quyền, thủ tục hành chính; tháo gỡ điểm nghẽn trong quy hoạch, triển khai quy hoạch và triển khai các dự án điện lực.

Luật thay đổi những gì?

Luật gồm 03 điều. Điều 1 có 35 khoản sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ quy định của Luật Điện lực số 61/2024/QH15; Điều 2 quy định hiệu lực thi hành; Điều 3 có 12 khoản chuyển tiếp. Nội dung sửa đổi chia thành bảy nhóm.

Luật Điện lực sửa đổi: Bảy nhóm thay đổi lớn từ quy hoạch tới giá điện - 3

Gỡ nút thắt đầu tư nguồn và lưới điện

Thủ tục đầu tư được rút ngắn theo hướng một số dự án điện lực thuộc chương trình, dự án thực hiện quy hoạch đã phê duyệt không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư mà chuyển sang thủ tục chấp thuận nhà đầu tư. Với dự án, công trình điện lực cấp bách, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục, việc đầu tư xây dựng thực hiện theo pháp luật về xây dựng.

Điểm giải quyết đúng nỗi lo của nhà đầu tư là hợp đồng mua bán điện. Khi đấu thầu lấy giá điện và thời hạn hợp đồng làm tiêu chuẩn đánh giá, bên mua điện có trách nhiệm giao kết hợp đồng với nhà đầu tư trúng thầu trên cơ sở giá điện, thời hạn hợp đồng trong hồ sơ dự thầu, "không được đàm phán lại làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà đầu tư". Tại phiên thảo luận ngày 03/11, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết quy định này nhằm "tránh tình trạng thời gian đàm phán kéo dài". Nút thắt ấy có thật: theo Bộ Công Thương, tới tháng 9/2026 vẫn còn 46 dự án điện tái tạo chuyển tiếp chưa chốt giá chính thức.

Luật cũng mở dự án lưới điện truyền tải cho phương thức đối tác công tư để thu hút nguồn lực xã hội, trong khi Nhà nước vẫn độc quyền ở lưới điện truyền tải quan trọng theo danh mục Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Chia sẻ rủi ro, không đẩy hết sang Nhà nước

Với điện khí LNG, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết Quy hoạch điện VIII có 18 dự án điện LNG nhưng triển khai thực tế khá khó khăn. Luật định nghĩa giá công suất là giá thanh toán cho khả năng sẵn sàng phát điện, sẵn sàng cung cấp dịch vụ truyền tải hoặc công suất của hệ thống lưu trữ điện, nhằm bảo đảm an ninh cung cấp điện và thu hồi chi phí đầu tư cố định của dự án.

Song cơ chế hỗ trợ phải đi đôi với trách nhiệm chia sẻ rủi ro. Giải trình tại phiên thảo luận ở hội trường Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực chiều 3/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh: “Không thể tất cả những rủi ro trong quá trình đầu tư lại được chuyển sang phía Nhà nước và cuối cùng tính vào chi phí của người dân”.

Tinh thần ấy được luật hóa, nguyên tắc về giá điện được sửa theo hướng Nhà nước "tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế đầu tư phát triển điện lực thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành hợp lý và có mức lợi nhuận hợp lý của từng loại hình dự án điện lực". Trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý.

Mở đường cho năng lượng mới

Luật đặt khung pháp lý cho thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), chứng nhận điện tử xác nhận thuộc tính năng lượng tái tạo của 01 MWh điện năng. Chứng chỉ là tài sản của tổ chức, cá nhân được cấp, giao dịch theo cơ chế thị trường, có thể dùng độc lập với hoạt động mua bán điện và được liên thông với thị trường quốc tế theo điều ước quốc tế hoặc quy định của Chính phủ. Hệ thống lưu trữ điện có giá công suất, giá dịch vụ lưu trữ điện riêng.

Điện gió ngoài khơi được hưởng cơ chế, chính sách đột phá; điện rác có cơ chế đặc thù. Nhà nước vẫn độc quyền đầu tư xây dựng, vận hành nhà máy điện hạt nhân, trừ nhà máy điện hạt nhân sử dụng công nghệ lò phản ứng hạt nhân mô đun nhỏ.

Giá điện theo thị trường, đi theo lộ trình

Nhóm giá điện được đại biểu và cử tri quan tâm nhiều nhất. Luật khẳng định giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển thị trường điện cạnh tranh. Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt "giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường".

Giá điện theo giờ cho hộ gia đình không áp dụng ngay. Theo điểm c khoản 3 Điều 50 được sửa đổi, Bộ Công Thương trình Thủ tướng Chính phủ quyết định "lộ trình cải tiến cơ cấu biểu giá bán lẻ điện, bao gồm giá bán lẻ điện có nhiều thành phần mà trong đó có tối thiểu 02 thành phần" và "lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường cho nhóm khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép".

Bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh được xóa bỏ từng bước, theo lộ trình do Bộ Công Thương trình Thủ tướng Chính phủ quyết định. "Chúng ta phải đánh giá một cách rất kỹ lưỡng cho từng nhóm đối tượng, cho từng vùng miền", Bộ trưởng nói.

Căn cứ cấp độ thị trường điện và lộ trình nêu trên, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ban hành khung giá bán buôn, giá bán buôn và biểu giá bán lẻ điện; đồng thời phê duyệt khung giá phát điện cho từng loại hình nguồn điện. Kinh phí lập, thẩm định khung giá được bố trí từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác.

Các khoản chi phí chưa được tính toán, bù đắp đầy đủ trong giá bán lẻ điện bình quân phải được đơn vị kiểm toán độc lập kiểm toán.

Những điểm được chỉnh lý trước khi thông qua

Phát biểu tại phiên thông qua sáng 21/11, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tháo gỡ điểm nghẽn để đẩy nhanh đầu tư, bảo đảm an ninh cung ứng điện, đồng thời giữ vững kỷ cương trong đầu tư, kiểm soát chi phí, hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp, người dân. Sáu nhóm vấn đề được làm rõ.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng phát biểu trước Quốc hội vào sáng 21/11/2026. Ảnh: Nhật Bắc

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng phát biểu trước Quốc hội vào sáng 21/11/2026. Ảnh: Nhật Bắc

Miễn chấp thuận chủ trương đầu tư. "Miễn một thủ tục nhưng không giảm yêu cầu về quản lý", Bộ trưởng khẳng định. Dự án vẫn phải tuân thủ pháp luật về đất đai, lâm nghiệp, môi trường, khu vực biển, quốc phòng và an ninh; văn bản chấp thuận nhà đầu tư không thay thế quyết định chuyên ngành của cơ quan có thẩm quyền.

Lựa chọn nhà đầu tư: Các trường hợp không qua đấu giá, đấu thầu gắn với tiêu chí cụ thể, công khai, có hậu kiểm; nhà đầu tư chịu trách nhiệm về cam kết làm chủ công nghệ, nội địa hóa, phát triển năng lực EPC. Với dự án đấu thầu, các thành phần và công thức giá điện phải được xác định thống nhất trong hồ sơ dự thầu, hạn chế đàm phán lại làm tăng giá điện.

Mua bán điện trực tiếp, lưu trữ điện: Chi phí phải tính đúng, tính đủ, minh bạch, phân bổ công bằng theo mức độ sử dụng hệ thống, "không tính trùng, không bù chéo hoặc chuyển chi phí bất hợp lý sang khách hàng không tham gia". Quy định về lưu trữ điện độc lập và lưu trữ kết hợp với nguồn điện được rà soát để làm rõ cơ sở đầu tư, đấu nối, vận hành, cơ chế giá, tham gia thị trường điện.

Điện gió ngoài khơi: Trình tự lựa chọn đơn vị khảo sát được làm rõ, phân định trách nhiệm quản lý điện lực với quản lý biển. Văn bản chấp thuận khảo sát không thay thế thủ tục giao, cho thuê khu vực biển.

Đồng bộ nguồn, lưới, cơ chế tài chính: Chính phủ tăng cường giám sát tiến độ, làm rõ trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương trong đầu tư, giải phóng mặt bằng; tháo gỡ vướng mắc về giá điện rác, điện sinh khối, thủy điện nhỏ. Nhà máy thủy điện nhỏ đã vận hành thương mại, hết thời hạn áp dụng giá hợp đồng mua bán điện được áp dụng giá dịch vụ phát điện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Thi hành, chuyển tiếp: Dự thảo được chỉnh lý để bảo đảm liên tục pháp lý khi các quy định của Nghị quyết số 253/2025/QH15 hết hiệu lực, xử lý hồ sơ khảo sát điện gió ngoài khơi đã tiếp nhận, cơ chế giá thủy điện nhỏ, nhà máy kết thúc thời hạn hưởng giá hỗ trợ.

Ai chịu tác động, tác động ra sao?

Đối với hộ gia đình, biểu giá điện hiện hành chưa thay đổi ngay; giá điện theo giờ chỉ được áp dụng theo lộ trình do Thủ tướng Chính phủ quyết định. Chính sách hỗ trợ tiền điện được luật hóa, sử dụng ngân sách nhà nước hoặc các nguồn tài chính, quỹ hợp lệ, hợp pháp. Theo Quyết định số 28/2014/QĐ-TTg và Quyết định số 14/2025/QĐ-TTg, mức hỗ trợ hiện hành tương đương 30 kWh/hộ/tháng theo giá điện bậc 1 đối với các hộ thuộc diện được hỗ trợ.

Đối với doanh nghiệp sản xuất và khách hàng lớn, cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa khách hàng sử dụng điện lớn, đơn vị bán lẻ điện và đơn vị phát điện được hoàn thiện, tạo thêm lựa chọn nguồn cung, nhất là điện sạch phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu. Chứng chỉ năng lượng tái tạo giúp doanh nghiệp chứng minh việc sử dụng điện từ nguồn năng lượng tái tạo.

Đối với nhà đầu tư điện, thủ tục đầu tư được cắt giảm, kết quả trúng thầu có tính ràng buộc và nguồn điện nền được áp dụng giá công suất. Tuy nhiên, chỉ những chi phí hợp lý, hợp lệ mới được tính vào giá điện.

Đối với địa phương, với công trình thủy điện thuộc phạm vi từ hai tỉnh trở lên, UBND cấp tỉnh nơi có hồ chứa thẩm định, phê duyệt phương án ứng phó tình huống khẩn cấp và phương án bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện. Trường hợp hồ chứa nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, thẩm quyền thuộc UBND cấp tỉnh nơi có nhà máy thủy điện, sau khi lấy ý kiến các UBND cấp tỉnh có liên quan.

Quá trình xây dựng: 81 lượt ý kiến đại biểu

Trước đó, ngày 28/8/2026, Chính phủ có Tờ trình số 650/TTr-CP, tiếp theo ngày 02/10/2026 là Tờ trình số 819/TTr-CP sau khi tiếp thu ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Chiều 20/10, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng trình bày Tờ trình trước Quốc hội; cùng ngày, 16 tổ đại biểu thảo luận. Chiều 03/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường.

Theo báo cáo của Thứ trưởng Trương Thanh Hoài tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 10/11, dự thảo nhận 81 lượt ý kiến, gồm 69 lượt tại tổ và 12 lượt tại hội trường, cùng 10 ý kiến bằng văn bản. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải ghi nhận Chính phủ và cơ quan soạn thảo "đã rất nỗ lực nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý tối đa". Thực hiện Kết luận số 367/KL-UBTVQH16 ngày 16/11/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ có Báo cáo số 1149/BC-CP ngày 20/11/2026 về tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi trình thông qua.

Qua thẩm tra, vấn đề được quan tâm hàng đầu là tính ổn định của pháp luật. Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý, việc sửa luật trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến tính dự báo của pháp luật, đồng thời đề nghị chỉ sửa đổi những nội dung thực sự cấp thiết. Văn bản cuối cùng tập trung vào đầu tư, giá điện và thị trường điện, cho thấy kiến nghị này đã được tiếp thu.

Bước tiếp theo

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/6/2027. Riêng quy định tại khoản 13, điểm d khoản 33 và điểm b khoản 35 Điều 1, liên quan tới khảo sát điện gió ngoài khơi, có hiệu lực từ ngày 01/7/2027. Luật bãi bỏ Điều 8, Điều 9, Điều 10, Điều 12 cùng khoản 1, khoản 2, khoản 4 Điều 13 của Nghị quyết số 253/2025/QH15; đồng thời sửa mục 2 Phụ lục số 02 của Luật Giá, theo đó Bộ Công Thương định giá cụ thể dịch vụ tồn trữ, tái hóa, vận chuyển, phân phối khí thiên nhiên hóa lỏng cho sản xuất điện.

Điều khoản chuyển tiếp bảo đảm dự án đang dở dang không bị gián đoạn. Dự án điện gió ngoài khơi đã được chấp thuận chủ trương đầu tư theo Điều 12 Nghị quyết số 253/2025/QH15 tiếp tục thực hiện theo văn bản chấp thuận. Dự án đấu thầu đã phát hành hồ sơ mời thầu trước ngày Luật có hiệu lực giữ giá dịch vụ phát điện đề xuất của nhà đầu tư trúng thầu theo quy định cũ. Đơn vị đã có giấy phép hoạt động điện lực được tiếp tục hoạt động đến hết thời hạn ghi trong giấy phép.

Chính phủ sẽ ban hành nghị định hướng dẫn về chấp thuận nhà đầu tư, điều kiện cấp giấy phép, thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo, mua bán điện trực tiếp, cơ chế giá. Người dân, doanh nghiệp theo dõi toàn văn Luật và dự thảo văn bản hướng dẫn trên Cổng Thông tin điện tử Bộ Công Thương (moit.gov.vn), nơi lấy ý kiến rộng rãi trước khi ban hành.

Nguồn tin: moit.gov.vn

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 
BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG

Gian hàng

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
Gửi phản hồi