Bộ Công Thương thúc đẩy phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ chiến lược

Hình thành hệ thống hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm đồng bộ

Kế hoạch được ban hành nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp và trách nhiệm của Bộ Công Thương trong thực hiện Đề án phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1483/QĐ-TTg ngày 4/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo đó, Bộ Công Thương đặt mục tiêu hình thành hệ thống hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm của ngành đồng bộ, kết nối và khai thác dùng chung, phục vụ trực tiếp 3 bài toán lớn và 22 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược của ngành.

Hệ thống tập trung vào các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và thương mại; từng bước làm chủ công nghệ lõi trong các lĩnh vực năng lượng và vật liệu tiên tiến, robot và tự động hóa, công nghệ số, biển - đại dương - lòng đất. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận, hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược.

Kế hoạch cũng hướng tới thiết lập cơ chế phối hợp thống nhất giữa các đơn vị thuộc Bộ Công Thương với Bộ Khoa học và Công nghệ, các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quản lý, vận hành phòng thí nghiệm, tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp và Sở Công Thương các tỉnh, thành phố.

Phấn đấu làm chủ tối thiểu 3 công nghệ lõi vào năm 2030

Kế hoạch xác định các mục tiêu cụ thể đến năm 2030. Trong đó, hoàn thành đầy đủ, đúng tiến độ 100% nhiệm vụ giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp tại Quyết định số 1483/QĐ-TTg; 100% nhiệm vụ được theo dõi, kiểm tra, đánh giá và báo cáo theo quy định.

Trong năm 2026, Bộ Công Thương sẽ hoàn thành rà soát, đánh giá hiện trạng hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm của ngành và xây dựng hồ sơ đề xuất nâng cấp hoặc đầu tư mới gửi Bộ Khoa học và Công nghệ. Trong năm 2027, hoàn thành phương án tái cơ cấu 2 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia do Bộ là cơ quan chủ quản.

Đáng chú ý, Bộ phấn đấu có tối thiểu 2 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia hoặc trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia do tổ chức thuộc ngành Công Thương quản lý, vận hành được lựa chọn nâng cấp, đầu tư trong danh mục quốc gia.

Các lĩnh vực được ưu tiên gồm năng lượng và vật liệu tiên tiến như thiết bị điện cao áp và siêu cao áp, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), pin và ắc quy, hydro xanh, nhiên liệu sạch, thu giữ và lưu trữ các-bon; robot và tự động hóa - sản xuất thông minh như hàn, xử lý bề mặt, robot công nghiệp, chế tạo tiên tiến; vật liệu và thiết bị cho đường sắt tốc độ cao.

Cùng với đó, đến năm 2030, Bộ đặt mục tiêu làm chủ tối thiểu 3 công nghệ lõi phục vụ trực tiếp các sản phẩm công nghệ chiến lược của ngành. Hằng năm, đặt hàng, giao trực tiếp tối thiểu 3 nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn và thử nghiệm cho các trung tâm, phòng thí nghiệm có năng lực phù hợp.

Một mục tiêu quan trọng khác là 100% trung tâm, phòng thí nghiệm của ngành trong hệ thống được kết nối, công khai và cập nhật thông tin về năng lực, trang thiết bị, dịch vụ, điều kiện tiếp cận trên nền tảng số quốc gia.

Mỗi phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia gắn với ít nhất một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoặc cụm liên kết viện nghiên cứu - trường đại học - doanh nghiệp - cơ quan quản lý nhà nước; có ít nhất một nhóm nghiên cứu mạnh và một chương trình hoặc thỏa thuận hợp tác quốc tế.

Đối với tổ chức quản lý, vận hành, Kế hoạch đặt mục tiêu 100% tổ chức có phương án nhân sự lõi, cơ chế tài chính và phương án khai thác dùng chung được phê duyệt trước khi vận hành chính thức. Đồng thời, phấn đấu đạt tối thiểu 70% các chỉ số hiệu quả hoạt động đã cam kết sau 3 năm vận hành.

Định hướng đến năm 2035 có trung tâm thử nghiệm đạt trình độ tiên tiến trong khu vực

Đối với giai đoạn đến năm 2035, Bộ Công Thương định hướng tiếp tục nâng cấp, đầu tư, hoàn thiện hệ thống; phấn đấu có ít nhất 1 trung tâm thử nghiệm hoặc phòng thí nghiệm đạt trình độ tiên tiến trong khu vực về lĩnh vực năng lượng và vật liệu tiên tiến hoặc robot và tự động hóa.

Bên cạnh đó, hệ thống được định hướng kết nối với các mạng lưới hạ tầng nghiên cứu tiên tiến trong khu vực và quốc tế; cơ bản đáp ứng nhu cầu trong nước về nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm, đánh giá và sản xuất thử đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược thuộc lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và thương mại.

Kế hoạch cũng đặt ra định hướng thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa, hỗ trợ doanh nghiệp và lan tỏa công nghệ trong toàn ngành.

Triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, huy động nguồn lực xã hội

Để thực hiện các mục tiêu trên, Bộ Công Thương xác định các nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: rà soát, đánh giá hiện trạng hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm; lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai nhiệm vụ, dự án; đặt hàng, tài trợ nhiệm vụ gắn với công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược; quản trị, tổ chức vận hành, tái cơ cấu và khai thác dùng chung hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm.

Đồng thời, chú trọng phát triển nguồn nhân lực, huy động nguồn lực, thúc đẩy hợp tác công tư và hợp tác quốc tế; tăng cường giám sát, đánh giá và báo cáo kết quả thực hiện.

Theo phân công tại Kế hoạch, có tổng số 14 nhiệm vụ Bộ Công Thương chủ trì tổ chức thực hiện và 7 nhiệm vụ Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ.

Trong quá trình triển khai, Bộ ưu tiên kế thừa, nâng cấp, kết nối và khai thác dùng chung hạ tầng hiện có; chỉ đề xuất đầu tư mới khi hạ tầng hiện tại không thể đáp ứng thông qua nâng cấp, kết nối, chia sẻ hoặc thuê dịch vụ. Việc đầu tư phải có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm đồng bộ giữa hạ tầng, trang thiết bị, nguồn nhân lực và điều kiện quản lý, vận hành; tránh đầu tư trùng lặp, dàn trải.

Bộ cũng khuyến khích các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp chủ động đặt hàng, đồng tài trợ nghiên cứu, thử nghiệm và khai thác kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ. Chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp khoa học và công nghệ tiếp cận, sử dụng hệ thống để nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và thương mại hóa.

Nguồn lực thực hiện được huy động từ ngân sách nhà nước, nguồn kinh phí của tổ chức chủ trì, tổ chức quản lý, vận hành; nguồn của tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp; hợp tác công tư, đồng đầu tư; nguồn thu hợp pháp từ hoạt động dịch vụ của hệ thống và các nguồn tài trợ, viện trợ, hợp tác quốc tế theo quy định của pháp luật.

Phân công rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, giám sát

Kế hoạch quy định cụ thể trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Công Thương trong tổ chức thực hiện.

Trong đó, các Thứ trưởng phụ trách lĩnh vực chuyên môn chỉ đạo các đơn vị chức năng triển khai nhiệm vụ được giao; tăng cường phối hợp, làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, địa phương, tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan.

Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số là cơ quan đầu mối theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, tổng hợp tình hình thực hiện Kế hoạch; chủ trì rà soát, đánh giá hiện trạng hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm của ngành và hoàn thiện hồ sơ đề xuất của Bộ. Đồng thời, phối hợp với các đơn vị liên quan tổng hợp, đánh giá, lựa chọn các đề xuất theo từng đợt; theo dõi tiến độ thực hiện, cập nhật dữ liệu và tổng hợp báo cáo.

Vụ Kế hoạch - Tài chính chủ trì tham mưu về nguồn lực, bố trí và cân đối vốn đầu tư công, quản lý, sử dụng tài sản công; phối hợp tổng hợp nhu cầu vốn đầu tư phát triển, kinh phí sự nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các nhiệm vụ.

Các đơn vị quản lý nhà nước chuyên ngành có trách nhiệm xác định nhu cầu, thứ tự ưu tiên về hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm đối với các nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược thuộc lĩnh vực được phân công; phối hợp với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học xác định bài toán, yêu cầu thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận và sản xuất thử.

Các viện nghiên cứu, trường đại học thuộc Bộ tham gia rà soát, đề xuất hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm; phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, đào tạo nhân lực, cử chuyên gia và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp trong ngành chủ động đề xuất nâng cấp, đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm; tham gia đồng đầu tư, đặt hàng nghiên cứu, thử nghiệm và phối hợp khai thác, sử dụng chung hệ thống.

Đối với công tác giám sát, đánh giá, Bộ tổ chức đánh giá định kỳ hằng năm hoặc đột xuất về kết quả đầu ra, năng lực công nghệ, hiệu quả khai thác và mức độ sử dụng chung của từng trung tâm, phòng thí nghiệm. Trường hợp sau 3 năm không đạt 70% chỉ số hiệu quả đã cam kết, tổ chức quản lý, vận hành phải xây dựng và thực hiện phương án khắc phục. Trường hợp sau 5 năm không đạt yêu cầu, xem xét điều chỉnh phương án hoặc thay đổi tổ chức quản lý, vận hành theo quy định.

Việc triển khai Kế hoạch được thực hiện theo cơ chế phối hợp giữa các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và các cơ quan, tổ chức liên quan; bảo đảm theo dõi, kiểm tra, đánh giá và báo cáo kết quả thực hiện theo quy định.

Xem chi tiết kế hoạch tại đây